روز گذشته خبرگزاریهای داخلی خبر از صدور حکم اعدام برای شهروند ایرانی-آمریکایی دادند که گفته میشود تابستان امسال به اتهام "جاسوسی" بازداشت شده بود. وی نخستین شهروند آمریکایی است که در سه دهه گذشته با حکم مرگ دستگاه قضائی جمهوری اسلامی رو به رو میشود. حکمی که وزارت امورخارجه ایالات متحده آن را به شدت محکوم کرده است.
قاضی صلواتی کسی است که روز گذشته حکم اعدام یک شهروند ایرانی-آمریکایی را امضا کرد. بر اساس خبری که روز گذشته یکی از تیترهای اصلی خبرگزاری فارس بود، شعبه پانزدهم دادگاه انقلاب تهران، امیر میرزایی حکمتی را به اتهام همکاری با آنچه "دولت متخاصم" نامیده و همچنین عضویت در سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده (CIA) مجرم شناخته و وی را به مرگ محکوم کردهاست. دستگاه قضائی جمهوری اسلامی در این حکم ادعا کرده این جوان ۲۸ ساله تلاش کردهاست تا جمهوری اسلامی را به "تروریسم" متهم کند و از همین رو وی را "محارب و مفسد فی الارض " تشخیص دادهاست.
ماه گذشته پدر امیر میرزایی حکمتی در گفتگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس تمامی اتهامات مقامات جمهوری اسلامی علیه فرزند خود را "ساختگی و دروغپردازی محض" خوانده بود. علی حکمتی با بیان اینکه پسر ۲۸ سالهاش برای دیدار با مادر بزرگش از ایالات متحده به ایران سفر کرده گفته بود :"وی هرگز برای سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا کار نکردهاست." به گفته علی حکمتی، پسرش که جمهوری اسلامی او را به عنوان "جاسوس" بازداشت کرده در گذشته به عنوان "مترجم زبان عربی" در نیروی دریایی ایالات متحده کار کرده است. گفتنی است ارتش ایالات متحده سالانه صدها تن از شهروندان آشنا به زبانهای خارجی را در پنتاگون استخدام میکند. عمده این مترجمان شهروندان کشورهای غیر آمریکایی هستند.
خبر صدور حکم اعدام نه تنها تیتر اصلی بسیاری از سایتهای فارسی زبان قرار گرفت، بلکه رسانههای ایالات متحده نیز آن را به عنوان یکی از تیترهای اصلی خود برگزیدند. روز گذشته سایت نیویورک تایمز در شماره نهم ژانویه خود امیر حکمتی را نخستین آمریکایی دانست که در سی سال گذشته توسط جمهوری اسلامی به مرگ محکوم میشود. بر اساس این گزارش هادی قائمی از مسئولان کمپین برای حقوق بشر در ایران - مؤسسه در نیویورک - حکم اعدام امیر حکمتی را "بسیار شوکه کننده" توصیف کردهاست.
فشار بازجویان، محرومیت از وکیل
چهارشنبه دو هفته پیش بود که دادگاه امیر حکمتی برگزار شد، جایی که قطبی نماینده دادستان، پس از قرائت کیفرخواست وی از قاضی صلواتی برای وی تقاضای اشد مجازات را کرد. قاضی نیز در دادگاه، بیش از آنکه سعی در رعایت عدالت قضائی داشته باشد، به تعریف و تمجید از وزارت اطلاعات پرداخت و از دستگاههای امنیتی قدردانی کرد:" برخود لازم میدانم که از زحمات و تیزهوشیهای سربازان گمنام امام زمان به ویژه معاونت ضدجاسوسی وزارت اطلاعات تشکر کنم."
گفتنی است فعالان حقوقی روند بازداشت، بازجویی و محاکمه این شهروند ایرانی-آمریکایی را در تضاد کامل با حقوق شهروندی میدانند. آنها بر این باورند که دستگاه قضائی حق دسترسی امیر حکمتی به وکیل را از وی سلب و در مقابله برای اعترف گیری ، فشار های روانی و جسمی شدیدی را در دوران بازجویی به وی تحمیل کردهاند.
روز دوشنبه روزنامه لس آنجلس تایمز نیز در گزارشی که پیرامون حکم اعدام امیر حکمتی تنظیم کرده بود، به بخشی از اظهارات خانواده وی پرداخت که میتواند مؤید فشار جمهوری اسلامی به وکیلان برای خودداری از پذیرش حق وکالت امیر حکمتی باشد. آنها گفتند:" ما تا کنون دستِکم در جستجوی ده وکیل بودهایم اما هیچ فایدهای نداشته است." منتقدان اظهارات وی در تلویزیون و دادگاه که صرفا شامل اقرار به جرائم و تقاضای بخشش از رهبران جمهوری اسلامی بود را نتیجه فشارها و محرومیتهای غیر قانونی میدانند.
خانواده وی در راستای نقض این اصول قضائی بیانیهای منتشر کردند که در آن ادعاهای مطرح شده علیه امیر حکمتی را "واهی " میدانست. در این بیانیه آمده بود :" معتقدیم که اعترافات دروغی او داوطلبانه نبوده و تحت شرایط سخت واجباری بودهاست."
اقرار در تلویزیون و دادگاه
کمتر از بیست و چهار ساعت پس از آنکه اواخر ماه گذشته وزارت اطلاعات بیانیهای را در خصوص بازداشت یک "جاسوس آمریکا" منتشر کردند همکاری وزارت اطلاعات و صداوسیما وی را در مقابل دوربینهای تلویزیونی قرار داد. جایی که او میگفت در مأموریت خود، باید "حجم زیادی" از اطلاعات را در اختیار طرفهای ایرانی میداده است تا آنها را "تشنه اطلاعات" بیشتر کند. گزارشگر این اعترافات تلویزیونی در فیلم گفته بود: "دستگاه اطلاعاتی ایران بر این تشنگی غلبه کرده، و آن را مهار میکند."
امیر حکمتی در دادگاه اقرارهای گسترده تری علیه خود مطرح کرد. وی در اظهارات خود گفت ماموران CIA به وی نقشه وزارت اطلاعات را نشان داده و گفته بودند که "از دبی با هواپیما به ایران بیایم و اطلاعاتی را که دادهبودند به مأموران وزارت اطلاعات ایران تحویل دهم."
کیفرخواست امیر حکمتی طوری تنظیم شده که وی به گونه ای به ارتباط با سازمانهای دفاعی و امنیتی بریتانیا نیز متهم شود. از همین رو این شهروند ایرانی ـ-آمریکایی در دادگاه گفته ۵ ماه دوره آموزشی در شعبه آمریکاییBAE System داشتهاست؛ ارگانی که بزرگترین کمپانی دفاعی و امنیتی در بریتانیا با حدود ۳۹۰۰۰ کارمند است.
وی همچنین گفت پس از گذراندن دورهها، ماموران اطلاعاتی ایالات متحده در هتلی درخواست خود از وی را چنین مطرح کردهاند: "میخواهیم شما بروی در به گرام اطلاعات جمع کنی و سپس به ایران رفته و آنها را به وزارت اطلاعات بدهی و پول هم بگیری و وقتی برگشتی بیشتر توضیح میدهیم و مأموریت دیگری میسپاریم."
پس از آن بود که قاضی صلواتی در پرسشی که منتقدان دستگاه قضائی آن را بخشی از "نمایش تبلیغاتی" نیروهای امنیتی-قضائی میدانند به شیوه غیر متعارفی از متهم پرسید: "آیا در برنامه توجیهی افسران CIA شما را با عظمت و رده تشکیلاتی وزارت اطلاعات ایران آشنا نکرده بودند؟ "
آمریکا: به شدت محکوم میکنیم
گفتنی است این حکم که هنوز مسئولان رسمی قوه قضائی پیرامون آن اظهار نظر نکردهاند، با واکنش فوری دولتمردان در واشنگتن همراه شد. الن ایر، یکی از سخنگویان وزارت امور خارجه ایالا متحده در گفت وگو با رادیو فردا گفته است در صورت صحت این خبر، کاخ سفید آن را "به شدت" محکوم خواهد کرد. الن ایر که به زبان فارسی تسلط دارد از تلاش ایالات متحده برای تایید این حکم سخن گفته و خاطرنشان کردهاست:" ما اخبار رسانههای ایرانی که آقای حکمتی به اعدام محکوم شده را دیدیم. وزارت خارجه آمریکا از طریق دفتر حفاظت منافع آمریکا در سفارت سوییس در تهران در تلاش است، صحت این اخبار تأیید کند."
ایر که اتهامات جمهوری اسلامی علیه امیر حکمتی را "مضحک" میداند به "سابقه" طولانی تهران در متهم کردن افراد بی گناه اشاره کرده و گقته است:" رژیم ایران در انتساب اتهام بیپایه و اساس و اخذ اعترافات با اجبار و حبس آمریکاییان بیگناه با اهداف سیاسی سابقه طولانی دارد."
گفتنی است از زمان روی کار آمدن محمود احمدی نژاد در سال ۸۴ تاکنون تعداد زیادی از شهروندان ایرانی-آمریکایی و یا آمریکایی به جرم جاسوسی برای سیا، تلاش برای برپایی انقلاب مخملی و یا براندازی، توسط وزارت اطلاعات بازداشت شدهاند و سپس قوه قضائیه آنها را محاکمه کردهاست. رامین جهانبگلو، کیان تاج بخش، هاله اسفندیاری، مازیار بهاری و رکسانا صابری از این جمله هستند که دستگاه قضائی برای آنان دهها سال حکم زندان صادر کردهاست. همه این دستگیرشدگان پس از بازجویی شدن توسط سپاه یا وزارت اطلاعات "اعتراف به جاسوسی" کردند. گفتنی اینکه در سالیان اخیر خارجیانی که با اتهام سنگین جاسوسی بازداشت میشوند بعد از مدتی آزاد و برغم داشتن وثیقه های سنگین، یک روز بعد از آزادی از ایران خارج میشوند.
در آخرین مورد، سه کوهنورد آمریکایی که تابستان ۸۸ در مرزهای غربی ایران توسط نیروهای سپاه بازداشت شده بودند تنها زمانی از "رأفت اسلامی" برخوردار شدند که بیشتر از دو سال از عمر خود را پیش میله های زندان اوین سپری کرده بودند؛ امری که نگرانیها پیرامون وضعیت امیر میرزایی حکمتی را تشدید میکند.
از همین رو ایالات متحده روز دوشنبه خواسته خود از جمهوری اسلامی را چنین مطرح کرد :"ما از حکومت ایران میخواهیم سریعاً به آقای حکمتی از طریق سفارت سوییس دسترسی کنسولی بدهد و به وی اجازه دهد به مشاور حقوقیاش دسترسی پیدا کند و او را آزاد کند."
همزمان روزنامه واشنگتن پست نیز در یادداشتی تلویحاً ارتباطی میان حکم اخیر با فشارهای ایالات متحده به تهران برای دست کشیدن از برنامه اتمی خود یافته است. این نشریه مینویسد آمریکا تحریمهای سختی علیه جمهوری اسلامی اعمال کرده است و دیپلمات ها در وین دوشنبه گفتهاند ایران غنی سازی اورانیوم در مخفیگاه زیرزمینی در کوهستانها را از سر گرفتهاست.
ناظران ارتباط میان چنین صدور حکم سنگینی با اعمال تحریمهای سنگین - نفت و بانک مرکزی- علیه تهران را پر رنگ میدانند. آنها به اظهارات اخیر دبیر شورای نگهبان جمهوری اسلامی اشاره میکنند. کسی که در نخستین روز دیماه از پشت تریبون نماز جمعه خطاب به دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی گفته بود که "طعمه خوبی" به دست آوردهاست. او همچنین گفته بود: "این فرد اطلاعات زیادی دارد که باید در بازجوییهای اطلاعاتی، به آنها دست یافت."