اقتدار نهادهای سنتی
آن بخش از نهادهای سنتی جامعه که توانسته بودند در این سی‌سال از گزند حوادث تا حدودی جان سالم به‌در ببرند، در کارزاری که در واقع با روی کار آمدن احمدی‌نژاد آغاز شد و در جریان انتخابات ۸۸ به اوج رسید، تتمّه اعتبار خویش را از کف دادند. ما در اینجا به فروپاشی نهادهای مردمی تعاون و نهادهایی چون خانواده و خویشاوندی و همچنین نهادهای ذهنی همیاری و همبستگی فعلا نمی‌پردازیم. منظور ما همان نهادهایی مانند روحانیت و شبکه طلاب و ائمه جماعات و وعاظ هستند. دولت احمدی‌نژاد -در واقع در تداوم عملکرد سی ساله حکومت جمهوری اسلامی- با شتاب بی‌همتایی دست به دولتی کردن این نهادها زد. احمدی‌نژاد از سویی نهادهای سنتی سیاسی ‌شده در نظام جمهوری اسلامی را که می‌توانستند رقیبی باشند برای ولی‌فقیه، با چشم‌پوشی و بعضا همراهی وی از صحنه بیرون راند و از سوی دیگر خود به تأسیس نهادهایی از همین دست که بازوی تبلیغی و ترویجی او بودند اقدام نمود تا آن بخشِ کمتر سیاسیِ این نهادها را نیز بی‌رقیب نگذارد. نتیجه اینکه حتی اگر امروز برخی از این نهادها توان مداخله در سیاست را نیز داشته باشند، این مداخله به نحوی نیست که بتواند نزاعی به این مهمی را فیصله ببخشد.

اقتدار کاریزماتیک
آنچه از طولانی شدن منازعات و تعطیل ماندن نصایح مبنی بر وحدت و کنار گذاشتن اختلافات باید نتیجه گرفت، آن است که دیگر هیچ فرد و هیچ نهادی در کشور از آنچنان اقتدار کاریزماتیکی برخوردار نیست که بتواند این منازعات را فیصله ببخشد. در فرصت کوتاه این نوشته امکان بررسی تمامی دلایل اعم از جامعه‌شناسی و سیاسی و فرهنگی که می‌توانند از بین رفتن اقتدار کاریزماتیک رهبری را توضیح دهند نیست. در این زمینه تنها به چند نکته اشاره می‌کنیم.
بدون شک یکی از عواملی که بزرگترین لطمه را به اقتدار کاریزماتیک رهبری در جامعه وارد ساخت، خودِ احمدی‌نژاد بود. احمدی‌نژاد که یکی از دلایل صعود سریعِ خود و یارانش در ارکان نظام، توانایی‌ای بود که برای او در بازسازی اقتدار ولی‌فقیه قائل بودند، در عمل به بزرگترین خصم این اقتدار تبدیل شد. درست که در آغاز کار، صعود جهشی احمدی‌نژاد و تهاجم وی به نهادهای رسمی و شخصیت‌های سیاسی به افزایش نسبی اقتدار ولی‌فقیه در جامعه انجامید، اما احمدی‌نژاد توانست با دسترسی به امکانات بی‌همتای مالی دولت و در میدان خالی از رقیب، تمامی آنچه را که با یکدست به ولی‌فقیه تقدیم کرده بود، با دست دیگر از وی بستاند.
اما حذف برخی شخصیت‌های شناخته شده تاریخ انقلاب از صحنه سیاسی و دور نگاه داشته شدن برخی دیگر نیز به اقتدار کاریزماتیک رهبری لطمه وارد کرد. جای افراد و چهره‌های شناخته شده را کسانی پر کردند که در حوزه‌های پائین دستِ تولید اقتدار کاریزماتیک فعال هستند. یعنی مداحان و لبیک گویان و کسانی که اصولا از کمترین بینش انتقادی‌ای برخوردار نیستند.

اوج‌گیری منازعات و گشایش فضاهای سیاسی جدید
به اعتبار آنچه در خطوط پیشین آمد، می‌توان ادعا کرد که علیرغم تمامی تحولاتی که در آینده نزدیک در صحنه سیاسی و یا اقتصادی کشور رخ دهند مجموعه نیروهایی که این روزها در مقابل یکدیگر و برای به‌دست آوردن کرسی‌های مجلس نهم مبارزه می‌کنند از حل منازعات خود ناتوان خواهند بود. به احتمال زیاد و در صورت عدم مداخله گسترده نیروهای امنیتی و نظامی، خودِ مسابقه انتخاباتی نیز بر این ناتوانی خواهد افزود و ما شاهد دور شدن بیش از پیش نیروهایی خواهیم بود که در برهه خرداد ۸۸ متفقاً در مقابل نیروهای تحول‌خواه صف‌‌آرایی کردند.
سوال اصلی این است که این نیروها در مواجهه با این گسستگی روز افزون چه خواهند کرد؟ شواهدی که همین امروز نشانه‌هایی از عملکرد احتمالی بخشی از این نیروها را در آینده نشان دهد وجود دارد. کافی است نگاهی به اظهارات و عملکرد افرادی همچون سردار علایی بیندازیم، کافی است وداع علی مطهری را با اصولگرایی ببینیم، کافی است اظهارات محسن رضایی و دیگران را در مورد آینده اصولگرایی بخوانیم، کافی است به اظهارات مثبت در مورد و ابراز ارادت به هاشمی رفسنجانی که این روزها بار دیگر باب شده‌است نگاهی بیندازیم تا متوجه شویم که مجموعه‌ای که تحت نام اصولگرایی فعالیت می‌کرد، نه فقط از ایجاد وحدت و انسجام درونی به کلی ناامید شده‌است، بلکه راه چاره را در رویکرد به نیروهایی می‌بیند که تا کنون یا "فتنه‌گر" به حساب می‌آمدند یا "بی‌بصیرت".
اینک نوبت ما تحول‌خواهان و سبزهاست که از این روزنه‌ای که برای گفت‌و‌گو و تعامل و مذاکره به وجود آمده نهایت استفاده را ببریم و از آن برای رسیدن به اهداف خویش که آزادی زندانیان سیاسی، خارج شدن رهبران جنبش سبز از حصر، وادار کردن مجلس به ایفای نقش خویش و در نهایت برقراری یک انتخابات آزاد بکوشیم. پیش از آنکه حاکمیت برای خروج از این مخمصه، جنگ را به کشور تحمیل کند.

آب را برای ماهیگیری رقبا ‌ گل نکنید
تا همین دیروز، دغدغه مان وحدت میان جبهه پایداری و جبهه متحد اصولگرایان بود
حالا این دو جبهه که لیست هایشان در تهران یک‌ نشده هیچ، هر روز هم که به تعداد لیست‌ها و جبهه‌هاش انتخاباتی جریان اصولگرا افزوده می‌شود. واقعیت آن است که هر کس متوقع بوده اسمش در یکی از این دو لیست باشد و نبوده، دست به تاسیس یک جبهه و یک گروه زده که همه کارکردش هم در همین ایام انتخابات است. کارکردی که به یقین، تأسیس‌کنندگانش آن را مثبت می‌انگارند، اما باید دید آیا در واقع هم این تعدد جبهه‌ها و لیست‌ها و کاندیداها مثبت است؟ منظورمان از مثبت بودن، فایده داشتن چنین تعددی برای انقلاب و نظام است، نه اینکه منافع شخصی و جناحی کسی را مدنظر داشته باشیم. بنا را هم ـ علی الحساب و از سر خوش‌بینی ـ بر این گذاشته‌ایم که اصل در نظر گرفته شده در این تعدد لیست‌ها و جبهه‌ها منفعت نظام و انقلاب اسلامی است.

سردرگمی مردم به شکستن آرا می‌انجامد
اولین اتفاقی که در میان چنین تعدد لیست‌هایی روی می‌دهد، سردرگمی مردمی است که این لیست‌ها، از قرار، برای آنها ارائه می‌شود. مردم می‌مانند که واقعاً کدام یک لیست اصولگرایان است و باید به کدام اینها رأی دهند. اگر همه اینها اصولگرا هستند، چطور می‌شود تشخیص داد که باید کدام را انتخاب کرد؟ اگر بحث ماندن بر سر ارزش‌ها و اصول انقلاب است که همه این افراد چنین داعیه‌ای دارند، اگر هم قرار است به عملکرد ایشان استناد شود، واقعیت آن است که مردم در جریان ریز آنچه اتفاق می‌افتد، نیستند. نتیجه این سردرگمی، شکستن و پخش شدن آرا میان چندین گروه است؛ آرایی که متوقع بودیم همه در یک سبد ریخته شود. در چنین حالتی، ریسک از دست دادن کرسی‌های مجلس و واگذاری‌شان به رقیب بالاست. از سویی، کسانی هم که به مجلس راه می‌یابند، با رأیی به‌مراتب کمتر از زمان تک لیست بودن اصولگرایان، راهی مجلس می‌شوند و همین امر از وزن و اعتبار سیاسی نماینده مجلس میکاهد، یعنی نهایت آنکه گروهی با آرای پایین و بدون قدرت مانور بالا راهی مجلس می‌شوند. ضرر چنین اتفاقی در مرحله اول به خود اصولگرایان به عنوان یک جناح اصلی سیاسی در جامعه ایران برمی‌گردد.

خوابی که دشمنان دیده‌اند
حالا بیایید نگاهی بیندازیم به آنچه دشمن - معجونی از ضدانقلاب سنتی و فتنه‌گران و امریکا و اروپایی‌ها و. . . ـ برای انتخابات در سر دارد. ناامید کردن مردم از حضور در انتخابات اولین هدف این جماعت است؛ امری که امیدوارند با القای فرمایشی بودن انتخابات، بحرانی نشان دادن اوضاع اقتصادی کشور و پررنگ کردن اختلاف میان مسئولان و نمایش آن به عنوان منازعه قدرت بین مقامات به آن دست یابند.
هدف دیگر دشمنان آن است که اگر در مرحله اول، موفق به کم کردن حضور مردم نشدند، در مرحله دوم انتخابات را به یک تهدید امنیتی برای نظام تبدیل کنند؛ تا این نقطه قوت نظام را به گونه‌ای تبدیل به چالش و نقطه ضعف علیه نظام کنند که نظام اسلامی خود از آن دست بردارد و آن وقت در بوق و کرنا کنند که نظام اسلامی دموکراتیک نیست! اینکه آنها به این نقطه نخواهند رسید، بحث دیگری است؛ اینجا می‌خواهیم وسعت افق دیدشان را بیان کنیم. (و بعد در دلمان نگاهی به وسعت افق دید خودمان بیندازیم)!
مرحله سوم هم آن است که می‌کوشند کرسی‌های مجلس به کسانی برسد که پایبندی‌شان به اصول ناب جمهوری اسلامی کمتر است و شاید بشود بعدتر از آنها بهره‌ای هم برد!
این میانه تشتت اصولگرایان و شکستن آرایشان و از دست دادن حتی یک کرسی مجلس از سر چنین تعدد لیستی، کمک کردن به تعبیر خوابی است که خارج از این مرزها، دشمنان نظام برای این ملت و این نظام دیده‌اند!
لازم است سیاسیون گرامی و کاندیداهای محترم اصولگرا توجه داشته باشند که مرحله اول این نقشه را مردم خنثی خواهند کرد و مرحله دوم را هم باز مردم و نیروهای امنیتی، اما قسمت زیادی از مرحله سوم در دست همین خواص اصولگراست که انگار برای خدمت به مردم و نظام جایی جز مجلس را مناسب نمیدانند!
تعدد لیست‌ها شاید از جنبه گرم کردن تنور رقابت و بالا بردن قدرت انتخاب مردم مثبت تلقی شود، اما معایب آن بیش از محاسنی از این دست است و اصلش رقابتی هم اگر از سر این تکثر کاندیداها پدید بیاید، درون گروهی است و رقابت درون گروهی، در حالی که رقبای خارج از گروه نیز در رقابت حاضرند، وجهی برای حسن برشمردن ندارد. نه تنها وجهی از حسن ندارد که خود آب گل‌آلودی است که باعث ماهیگیری رقبای اصلاح‌طلب و جریان انحرافی می‌شود.

اتحاد نشد، ائتلاف کنید
آدم‌های اصولگرا، با همه ادعای پایبندی بر اصول و ارزش‌های اسلام و انقلاب، معصوم نیستند و گاهی ممکن است آنقدری که شعارهایشان می‌گوید، در عمل اصولگرا نباشند و کوتاهی‌هایی داشته باشند که لازم است بعضی وقت‌ها با دیده اغماض به این اشتباهات بنگریم تا وحدت حاصل شود. نه اینکه توبیخ‌شان نکنیم و باب انتقاد و اعتراض را ببندیم، اما از دایره اصولگرایی هم اخراج‌شان نکنیم، ضمن آنکه خودمان هم کلاً ژست خیلی علیه السلام بودن نگیریم، هر کس اشتباهاتی دارد دیگر! (روضه را باز نکنیم که کنایه فهم‌های مجلس خود می‌دانند چه می‌گوییم!) ضمن آنکه وقتی اتحاد عملی نشد، می‌شد ائتلافی تشکیل داد که لزوماً به مفهوم گذشتن از اصول خود نباشد، مقصود آن است که دو طرف، ضمن ماندن بر سر عقیده با هم ائتلاف کنند و یک لیست ائتلافی بیرون بیاید تا نه تشتت آرا باشد و نه سردرگمی مردم. در لیست ائتلافی هم مشخص شود هر فردی که در لیست آمده، مربوط به کدام جبهه است.

مردم را بدبین نکنید
اتفاق بد دیگری که این میانه می‌افتد، نگاه بدبینانه مردم به نیت درونی چنین تعدد لیست‌هایی است. ما شاید، اما مردم همه نمی‌توانند چنین خوش‌بین باشند که این تعدد لیست‌ها و این مدام جبهه‌ای تازه تأسیس شدن‌ها، همه از سر شیفتگی خدمت به مردم باشند و از سر دلسوزی در راه آرمان‌های نظام. این نوشتار نمی‌خواهد به کسی از میان اصولگرایان تهمتی بزند، اما حق بدهیم به مردم، اگر از این شلوغی گروه‌های در آستانه انتخابات سربرآورده، بوی منیت و سهم‌خواهی به مشامشان برسد. مهم نیست این فکر مردم تا چه حد مستند و صحیح است مهم تأثیری است که در کمیت و کیفیت حضور مردم دارد و اگر هم این دنیا کسی نتواند مؤسسین این همه جبهه را به پاسخگویی در باب کرسی‌های از دست رفته مجلس نهم بکشاند، آن دنیا هر کس به قدر مسئولیتش باید جوابگو باشد.

مواضع اخیر سخنگوی اقتصادی دولت در مورد مرحله دوم برنامه رها‌سازی قیمت‌ها موسوم به طرح هدفمندی یارانه‌ها داستان تکراری‌ای است با شایبه کسب رأی که بار‌ها در دولت‌های نهم و دهم ایجاد شده‌است. مواضع دولت در بسیاری موارد یادآور ضرب‌المثل‌های متداول جامعه است که آدمی را متوجه کم‌حافظگی مسئولان اقتصادی می‌کند. داستان از سال ۱۳۶۸ آغاز شد وقتی که مسئولان اقتصادی کشور وعده دادند که اگر قیمت ارز تک نرخی شود و از هر دلار هفت تومان به یک قیمت "منطقی" افزایش یابد همه کاستی‌های اقتصادی کشور برطرف می‌شود و اقتصاد در مسیر "تعادل" قرار می‌گیرد و دیگر نه از تورم خبری خواهد بود و نه از بیکاری و از این به بعد همه چیز به‌طور "خودکار" در اثر وجود "دست نامرئی" پیگیری منافع شخصی افراد، در مسیر رشد و شکوفایی خواهد غلتید.
در آن تاریخ قیمت ارز از هفت تومان به ۶۰ تومان در سال ۱۳۶۹ و بعد به ۵/۹۷ تومان رسید. منطق لیبرال‌های وطنی این بود که با افزایش قیمت ارز قیمت نهاده‌ها منطقی می‌شود و ضمنا مشوقی است برای صادرکنندگان که برای کسب بازار‌های صادراتی ظرفیت‌های بلااستفاده تولیدی کشور را به بهره‌برداری کامل می‌رسانند. از یک طرف تولید داخل افزایش می‌یابد که به معنای اشتغال در داخل است و درآمد بیشتر برای نیروی کار حاصل خواهد شد. درآمد بالا‌تر به معنای تقاضای بیشتر است و تقاضای بیشتر موجب عرضه بیشتر می‌شود و تعادل بین عرضه و تقاضا به همین سادگی حاصل خواهد شد. وقتی تعادل برقرار شود تورم از بین خواهد رفت و به این ترتیب هم همه صاحب شغل می‌شوند و هم تورم مهار شده است. این منطق با روی کار آمدن دولت نهم و بعد ادامه آن در دولت دهم بار‌ها تکرار شد. قیمت دلار از هفت تومان در سال ۱۳۶۸به ۸۰۰ تومان در آغاز دولت نهم رسید و امروز در آستانه۲۰۰۰ تومان قرار گرفته است اما وعده‌های بیان شده تحقق نیافت. دست نامریی مدت‌هاست که آرتروز گرفته و منطق لیبرال با بحران جاری سکه و ارز، زمینگیر شده است. با این وجود هنوز منطق اقتصادی دولت دهم همان وعده‌ها را در مورد تحقق تعادل اقتصادی تکرار می‌کند و همزمان به دلیل کمی حافظه فراموش می‌کند که یکسال پیش گفتند که هزاران ساعت کار تحقیقاتی و مطالعاتی کارشناسان دولت پشتوانه اجرایی برنامه موسوم به هدفمندی است و سه روز پیش در اطلاعیه دیگری وجود ۱۵ میلیون نفر را که استحقاق دریافت یارانه ندارند تایید می‌کنند و به عبارت روشن بر اتلاف درآمد‌های کشور توسط خودشان صحه می‌گذارند. در زمان آغاز این برنامه وعده دادند که تورمی وجود نخواهد داشت و آنچه پیش خواهد آمد صرفاً یک جهش قیمتی خواهد بود و بعد تعادل برقرار می‌شود و دلیلی برای پیشی گرفتن تقاضا بر عرضه وجود نخواهد داشت و تورم مهار خواهد شد و در آخرین موضع‌گیری اظهار می‌دارند که قیمت حامل‌های انرژی باز هم اصلاح یعنی افزایش خواهند یافت و به این ترتیب "تورم مارپیچی" کماکان افزایش می‌یابد.
افزایش قیمت حامل‌ها، افزایش قیمت کالا‌های دیگر از جمله ارز را به دنبال خواهد داشت و افزایش قیمت ارز باز مشکل کسری‌های بودجه‌ای را حل نخواهد کرد و باید قیمت‌های حامل‌های انرژی را افزایش داد و این چرخه کماکان ادامه دارد. "تورم مارپیچی" پدیده شناخته‌شده‌ای است که تجربه جامعه خود ما از سال ۱۳۶۸ تاکنون بوده است. آنچه در همه برنامه‌های دولت‌های لیبرال وطنی غایب بوده است برنامه‌ای برای کنترل تورم است. بدون یک برنامه کنترل تورم این چرخه "تورم مارپیچی" به حرکت خود ادامه می‌دهد و سرریز‌های اجتماعی آن قابل تأمل بوده است. پدیده‌های کم‌‌سابقه بچه خیابانی، گسترش اعتیاد، آمار صعودی طلاق، رشد جرم و جرایم و موارد مشابه از آن جمله است.
نکته مغفول دیگر در تحلیل اقتصادی دولت دهم در توزیع ۳۵ میلیارد دلار نفتی بین مردمی که به تعبیر خودشان حداقل ۱۵ میلیون نفر آنها استحقاق دریافت ندارند، این است که در تعیین هزینه‌های اقتصادی یک برنامه، تنها به هزینه‌های ثبتی یا حسابداری اکتفا نمی‌شود. بررسی گزینه‌های دیگر سرمایه‌گذاری می‌تواند نشان‌دهنده کارآمدی بهره‌گیری از منابع یا اتلاف آنها باشد. در جایی که وزارت نفت برای سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مشترک نفت و گاز، نیازمند منابع سرمایه‌گذاری است پرداخت وجوه نقدی به ده‌ها میلیون نفر از شهروندانی که بنا به اعتراف مجریان طرح، بخش چشمگیری از آنان استحقاق دریافت ندارند آیا به جز اتلاف منابع است؟ اگر اتلاف منابع در چنین شرایط حساس سیاسی عمدی است چه عنوانی می‌توان برای آن برگزید؟ و اگر از روی جهل است، نباید منابع ملی را در اختیار چنین افرادی قرار داد. در هر دو صورت این نمایندگان مجلس هستند که باید تعیین مصادیق کنند و به تناسب به اصلاح سیاست‌های اقتصادی کمک کنند.

جناب آقای دکتر علی مطهری
با سلام و احترام

مدتی است رفتار حاکمیت و شرایط کشور شما را نیز بر آن داشته است که فریاد اعتراض و انتقاد سر دهید و مسئولین را به عقلانیت، عدالت و منطق دعوت کنید. از اعتراض به رد صلاحیت غیرقانونی و اعتراض به خفه کردن منتقدان تا اعتراض به تحدید آزادی بیان و اعتراض به هموار کردن راه استبداد تا اعتراض به قانون‌شکنی و قانون‌گریزی. گفتن از مخدوش شدن اعتماد مردم به نظام، انتقاد از رویکرد تعطیل عقل در برابر ولایت فقیه و منتسب کردن مشکلات کشور به آن، گفتن از برخوردهای قرون وسطایی و به حق مرتبط کردن رویگردانی مردم از دین و ایمان به اینگونه رفتارها، سخن از انحراف در سپاه پاسداران و دخالت‌های غیرقانونی این نهاد انقلابی در عرصه‌های اقتصادی و سیاسی کشور و ...

جناب آقای مطهری
این روزها از رد صلاحیت غیرقانونی تعدادی از منتقدین به شرایط کشور و دولت که زخمه‌های آن شما را نیز نواخت، انتقاد کرده و از پائین آمدن مشارکت در انتخابات و مخدوش شدن اعتماد مردم به نظام در پی این رفتارها سخن به میان آورده‌اید. آیا نمی‌دانید کسانی که روزگاری در این کشور زبان به انتقاد گشودند و ردصلاحیت‌های غیرقانونی را مضر برای حال و آینده نظام دانستند، از نمایندگان آن روز مجلس شورای اسلامی تا روزنامه‌نگاران، امروز در زندان‌های کشور محبوسند؟ آیا این خود اعتراضی نمی‌طلبد چنانکه اعتراضی برای برخورد با حسین علایی؟
حال که از نگرانی برای کاهش مشارکت در انتخابات گفته اید، این را هم بگویید که صدور احکام سنگین (شما بخوانید سپاسگزاری صمیمانه) برای کسانی که در خلق حادثه‌ بزرگ حضور بی نظیر مردم در صحنه انتخابات نقش آفریدند هم باعث کاهش مشارکت خواهد شد. کاش به پرونده صابر عباسیان دسترسی داشتید تا بدانید مهمترین اتهام او حتی نه شرکت در راهپیمایی های آرام که حضور در ستاد انتخاباتی جوانان حامی خاتمی و موسوی ۸۸ (به زعم حضرات، گروه غیر قانونی) بوده است و ۵ سال حبس تعزیری نتیجه مسئولیت‌پذیری صابر در انتخابات شد.

جناب آقای مطهری
چندی پیش از عدم استقلال مجلس شورای اسلامی به دلیل برداشت‌های غلط از ولایت فقیه و نبود اظهار عقیده آزاد نمایندگان از بیم رد صلاحیت سخن گفته‌اید و پرده از تهدید نمایندگان مجلس به متوقف کردن پروژه‌های عمرانی حوزه انتخابیه‌شان، حمله به دفترشان و شعار دادن علیه‌شان در نماز جمعه برداشتید. اما آیا این برخوردها با نمایندگان مجلس و تهدیدشان بدعت جدیدی در جمهوری اسلامی‌ست؟ رفتارهای حاکمیت با اصلاح‌طلبانی که برای حفظ استقلال مجلس و آزادی عمل نمایندگان ملت تلاش کردند و از دادن هزینه این آرمان انقلاب اسلامی بیمی نداشتند، هنوز فراموش نشده است. همچنین است در مورد روزنامه‌نگارانی که پرده از بدعت‌های روزگار خود برداشتند. اگر مجلس استقلال داشت اجازه نمی‌داد در حالی که سیدضیا نبوی (دانشجوی ستاره داری که در دفاع از حق تحصیل خود و دیگر دانشجویان ستاره دار بازداشت شد) هر روز فریاد می زند از سازمان منافقین بیزار است، بر خلاف صراحت آیه ۹۴ سوره نساء و روایات متعدد و درک بدیهی وجدان، قاضی ۱۰ سال حبس تعزیری در تبعید به این اتهام واهی به وی بدهد. اگر مجلس استقلال داشت از ابتدا در برابر پدیده ستاره دار کردن دانشجویان می‌ایستاد تا دستگاه‌های امنیتی برای توجیه کار خود ضیا را قربانی‌ای برای سرپوش بر اشتباهات پی در پی خود نکنند.

جناب آقای مطهری
روزگاری در این کشور نسلی ظهور کردند که انتقادات امروز شما را مطرح کردند، سخن از استقلال نمایندگان مردم و مسئولیت‌شان در قبال مردم می‌راندند. سخن از انتخابات سالم و بر کرسی نشاندن رأی مردم می‌راندند، سخن از رد برداشت‌های غلط از ولایت فقیه و رد دخالت نظامیان در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و ضرورت بازگشت آنها به پادگان‌های‌شان می‌راندند. اما اکنون که انتقادات گذشته آنان و انتقادات امروز شما یکی‌ست، آیا لب به اعتراض به رفتارها و برخوردهایی که با آنان شد نمی‌گشایید؟ کاش به پرونده اسماعیل صحابه دسترسی داشتید تا بدانید ۴ سال و نیم حبس تعزیری وی نه به خاطر براندازی که به خاطر شرکت در دعای کمیل در منزل شخصی (تأکید می‌کنیم منزل شخصی) خانواده یک زندانی حوادث پس از انتخابات صادر شده است. کاش به پرونده مسعود باستانی یکی از جوانان روزنامه‌نگار دسترسی داشتید تا می دانستید ۵ سال از ۶ سال حبس او نه به دلیل آتش زدن بانک که به خاطر شرکت در راهپیمایی آرام ۲۵ و ۲۶ خرداد صادر شده‌است. کاش از دادستان محترم تهران در مورد هنگامه شهیدی و تبعات جسمی و روحی که به برکت دوران بازداشت به یادگار دارد سوال می کردید تا نتیجه حاکم شدن تفکر فعلی را بر امنیت کشور بدانید.

جناب آقای مطهری عزیز
امروز انحصارطلبان در آستانه انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی عزم خود را جزم کرده‌اند تا آخرین منتقدان و آخرین حلقوم‌های معترض را نیز خاموش کنند و در این راه، کشور را به سخت‌ترین و خطرناک‌ترین شرایط بین‌المللی نیز سوق داده‌اند. ما و شما می‌دانیم که "جمهوری اسلامی" آن هم نه یک کلمه کمتر و نه یک کلمه بیشتر، آن چیزی نیست که امروز شاهد آن هستیم. اگر اینطور بود حسین نعیمی پور به دلیل حضور در کمپین انتخاباتی موج سوم با ۴ سال حبس تعزیری در زندان به سر نمی برد. اگر این بود حداقل به حرمت برادر شهید عبدالله مومنی برای اعتراف به آنچه می‌خواستند آن گونه که قلم شرم دارد از نوشتن، او را شکنجه نمی‌کردند. اگر بود مهدی محمودیان به جای ۵ سال حبس تعزیری به دلیل افشای قبرهای بی نام و نشان شهیدان پس از انتخابات و افشای جنایتخانه کهریزک، حتماً مورد تقدیر و قدردانی مسئولین قرار میگرفت. اگر این گونه بود از یک طرف به امید کوکبی نخبه فیزیک اتمی اتهام جاسوسی نمی زدند و از طرف دیگر برای خانواده اش بلیط هواپیما و ملاقات حضوری هماهنگ نمی کردند تا او را مجاب به همکاری علمی کنند.

یادگار گرامی استاد شهید مطهری
میراث باقی مانده از انقلاب اسلامی، امروز هیچ شباهتی با آرمان‌ها و اهداف نخست که و پدران و مادران‌مان برایمان تعریف کرده‌اند ندارد و "آزادی" که از اصلی‌ترین شعارهای انقلاب اسلامی بود، روز به روز در ضعیف‌ترین مواضع قرار گرفته است. اگر این طور نبود امثال علی ملیحیٍ، حسن زیدآبادی، آرش صادقی، مهدی اقبال، علی شکرچی، حسین نیکخواه، علی جمالی، سهام بورقانی، بهاره هدایت و صدها جوان دیگر به خاطر توهمات امثال آقایان رسایی و فدایی و حسینیان و کوچک زاده در زندان به سر نمی‌بردند. اگر نبود بسیاری از بازداشت شدگان حوادث پس از انتخابات را به آن شکل در دادگاه هایی که دیدیم پس از تمرین حاضر نمی‌کردند.
در مورد آن دادگاه‌ها به ذکر همین بسنده می‌کنیم که به متهمانی که اسفند ۸۷ به اتهام عضویت در انجمن پادشاهی بازداشت شده بودند قول داده بودند در صورت همکاری و اعتراف در دادگاه پس از گذراندن حبس چند ساله آنها را آزاد خواهند کرد. پس از فریب خوردن و همکاری و اعتراف این افراد در دادگاه های حوادث پس از انتخابات! بر خلاف وعده داده شده ۲ نفر از ۳ نفر بازداشت شده اعدام شدند و نفر سوم امیر عارفی فرد پس از شکستن حکم اعدام به ۱۵ سال حبس به استان خوزستان تبعید شد.

آقای مطهری
هیچ‌کدام از ما برانداز نبودیم و کسانی که دغدغه براندازی داشتند را طرد می‌کردیم. تا انتخابات علیرغم همه گله‌ها و انتقاداتی که داشتیم مسئله هیچکدام از ما رهبری نبود. همه ما به آرمان‌های انقلاب اعتقاد راسخ داشتیم و داریم. از خود جوانان حاضر در جریان سیاسی تان سوال کنید تا بگویند تلاش ما برای حفظ لنگرگاهی به نام امام خمینی برای ایجاد وحدت و سمبل مردم‌داری در نظام حتماً از آنها بیشتر بوده که کمتر نیست، با وجود دفاع از حقوق منتقدین، حکومت دینی عادل را ایده آل می‌دانستیم. علیرغم این که هرگز با بخشی از افکار شما نمی‌توانستیم در یک جریان قرار بگیریم ولی در اصول اصلی انقلاب خود را مخالف شما نمی‌دانستیم.
اما امروز و بعد از حوادث پس از انتخابات ما سؤالات جدی داریم که کسی حاضر به پاسخگویی نیست و صادقانه‌تر آنکه هراس از اشاره به آنها داریم، چه رسد بی لکنت بیان کردن آنها! امروز نسبت حکومت و دین با این اتفاقات که به باورهای بسیاری از مردم لطمه زد برای ما نیز دچار ابهام شده‌است. جایگاه مخالفین در ولایت فقیه کجاست؟ غیر از "له کردن مخالف زیر پای خود" برخورد جناح اصولگرا نسبت به مخالفین خود در دو سال گذشته چه نامی دارد؟ نسبت به عملکرد رهبری سؤالات زیادی داریم که متأسفانه بخشی از آن را قابل دفاع نمی دانیم؛ و تصور کنید در این شرایط سخنان آقاتهرانی را که مرز این سؤالات را خط خون! می‌دانند.

جناب آقای مطهری
علیرغم همه اینها امروز ما و همه دلسوزان نظام و کشور نگران ارزش‌های مطلوب انقلاب و مردم هستیم، نه نگران هزینه‌هایی که تاکنون در این راه داده‌ایم. نگران حاکم شدن تفکری هستیم که همه داشته‌های انقلاب را تنگ نظرانه می‌بلعد و تلخ‌تر این که تفکر متوهم داستان سرا امروز در دستگاه‌هایی که قرار بود چشم امین نظام و مردم باشد رخنه کرده و حقایق را وارونه نشان می‌دهد.
باور داریم همه ما در حاکم شدن این تفکر سهیم هستیم. ما به سهم خود می‌گوییم اگر بعد از دوم خرداد آن گونه نسبت به هجمه برخی منسوبین به اصلاحات به برخی بزرگان و محترمین جریان مقابل و بعضاً ارزش ها سکوت نمی‌کردیم امروز مجبور به تحمل امثال رسایی و سالک و مصلحی و علم الهدی نبودیم. و از سوی دیگر اگر با هم در مقابل داستان‌سرایی‌های غیر واقعی امثال شریعتمداری علیه آقای خاتمی می‌ایستادیم و آزادی مد نظر ایشان را به دروغ به بی‌بندو‌باری تفسیر نمی‌کردیم، کشور امروز در چنگال کاسبین و کرکسین اسیر نبود. اگر اتهام‌زنی‌های بیجا به آقای هاشمی را برنمی‌تابیدیم راه برای محمود احمدی نژاد باز نمی‌کردیم. اگر با حفظ حرمت، دوستانه نقدهای‌مان را به رهبری (چه در دوران حضرت امام و چه در دوران آیت الله خامنه ای) می‌گفتیم امروز شاهد این نبودیم که این رکن قانون اساسی تبدیل به ابزاری برای حذف جریان مخالف‌مان شود.

جناب آقای مطهری
علیرغم همه داستان‌سرایی‌های جبهه پایداری‌ها و رسایی‌ها و فدایی‌ها در صورت حمله بیگانه این سینه ماست که سپر حفظ استقلال و آزادی کشور قرار خواهد گرفت نه امثال این آقایان که نفرت و خشونت به هموطن و همدین‌شان از سر تا پای گفتارشان می ریزد.
آرزو می‌کنیم این روزهای تلخ زودتر بگذرد، آرزو می‌کنیم که تهدیدهایی که کشور و مردم کشورمان اکنون با آن دست و پنجه نرم می‌کنند با در پیش گرفتن مسیرهای عقلانی و منطقی رفع گردد. آرزو می کنیم که مجلس شورای اسلامی در مسیر بازپس‌گیری استقلال خود قدم بردارد. آرزو می‌کنیم که تهدیدهای نمایندگان تحقق خواست اقتدارگرایان را موفق نگرداند. آرزو می‌کنیم که تهدیدهای بین‌المللی در کشوری که سرمایه بزرگی چون پیشنهاد دهنده گفتگوی تمدن‌ها را دارد و در بی‌سابقه‌ترین مراحل خود در تاریخ این سرزمین است با نگاه منطقی به شرایط پیش رو حل و فصل گردد و آرزو می‌کنیم که بیش از پیش بر تعصبات و تفکراتی که ما را در این شرایط انزوا و در مرکز هدف تحریم‌های بین‌المللی قرار داده است، اصرار نگردد.

به امید روزی که در این کشور هیچ کس به خاطر ابراز عقیده از زندگی و آزادی و حقوق اجتماعی اش محروم نشود.

در خاتمه بار دیگر رادمردی و مروت جنابعالی را با همه اختلاف نظرهایی که با یکدیگر داریم می‌ستاییم و امیدواریم بهره‌ای و درسی از این سلوک ستوده، نصیب همه فعالان سیاسی و اجتماعی ما باشد.

والعاقبة للمتقین
والسلام علیکم و رحمة الله
شاخه‌های جوانان احزاب اصلاح طلب

منبع: روزنامه شرق. اول اسفند ۹۰

سامان صفرزائی: پروفسور فوران، در بسیاری از نظریات کلاسیک جامعه‌شناسی وضعیت بد اقتصادی ایرانیان دلیل نارضایتی از سیستم و شورش علیه آن عنوان می‌شود. عده‌ای دیگر ضدیت جامعه با هنجارهای ضداسلامی حکومت - وجه مذهبی - را دلیل این خیزش می‌دانند. من به دشواری دیده‌ام در هنگام تحلیل انقلاب ایران تلاش جامعه برای رسیدن به منزلت‌های دموکراتیک، حقوق شهروندی، حق آزادی و عدالت دموکراتیک، برخورداری از نماینده دموکراتیک در پارلمان و غیره به عنوان دلیل اصلی خیزش جامعه مطرح باشد. در حالی که در سال ۱۹۰۶ با چنین ارزش‌هایی جامعه به دفاع از مشروطه پرداخت یا در سال‌های نخست دهه ۱۹۵۰ از دولت دموکراتیک مصدق دفاع کرد. اما چرا وجود انقلاب ایران را بیشتر با دلایل اقتصادی یا مذهبی یا ضداستعماری مورد کنکاش قرار می‌دهند؟
تا حدودی پاسخ این است که در حقیقت انقلاب شدیدا در گروی عوامل اقتصادی، مذهبی و ضداستعماری بود. از نقطه نظر فکری، مطالعات انقلاب، به طور عام، معمولا نقش عامل انسانی - و به طور خاص آنچه من «فرهنگ سیاسی مخالفت و مقاومت» می‌نامم - را کم اهمیت جلوه داده‌اند. در کتاب «مقاومت شکننده»، من بحث کرده‌ام که دست کم پنج فرهنگ مبارزه سیاسی مقاومت در میان بوده است. سه تا از آن اسلامی و دو تا سکولار.
۱- اسلام مبارز آیت‌الله خمینی
۲- اسلام رادیکال علی شریعتی
۳- بازرگان و جنبش «اسلام لیبرال» وی
۴- مخالفان مارکسیست سازمان فدائیان و توده
۵- ملی‌گرایی لیبرال دموکرات مصدق
به طور حتم، دلایل سیاسی و ایدئولوژیک نیز در این موضعیت وجود داشته است: مارکسیست‌ها بر مبانی اقتصادی و ضدیت با امپریالیسم تاکید داشتند. فعالان اسلام‌گرا عمدتا نقش آیت‌الله خمینی و علمای مبارز را می‌دیدند.

در بررسی جنبش اجتماعی ایران در سال ۱۹۷۸ خشونت‌گرایی معترضان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا می‌توان آن را جنبشی مسالمت‌آمیز نام گذاشت؟
سوال خوبی است و جواب من «آری» است. انقلاب ایران در سال ۷۹-۱۹۷۸ در درجه اول جنبش غیرخشونت‌آمیز تظاهرکنندگان غیرمسلح در خیابان‌های تهران و دیگر شهر‌ها در مواجه با ارتش شاه، درآمیخته با اعتصاب غیرخشونت‌آمیز کارگران صنعت نفت بود. خشونت از جانب حکومت سرازیر بود و نه اپوزیسیون. جریان کوچکی از چریک‌های اسلام‌گرا و مارکسیست نقش‌های مهمی در دهه هفتاد ایفا کردند و نقش کوچکی در سرنگونی نهایی شاه در نهم تا یازدهم فوریه ۱۹۷۹ داشتند.

یکی از نقد‌هایی که به نظریات شما پیرامون انقلاب ایران وارد است درباره نظریه گشایش جهانی شما است. شما مدعی هستید اگر قدرت‌های جهان رودرروی انقلاب ایران می‌ایستادند، امکان وقوع انقلاب وجود نداشت. اما برخی می‌گویند دولت کار‌تر گرچه نقدهایی به سیستم ضدحقوق بشری شاه داشت، اما تا آخرین ماه‌های انقلاب ایران کنار شاه ایستاد، با این حال جنبش انقلابی ایران موفق به سرنگونی حکومت شد.
من فکر نمی‌کنم اگر ایالات متحده با شدت بیشتری در هشت ماه منتهی به فوریه ۱۹۷۹ از شاه حمایت می‌کرد، انقلاب به شکست منجر می‌شد. اما واقعا فکر می‌کنم حمایت تزلزل‌ناپذیر از جانب ایالات متحده نتیجه را تحت تاثیر قرار می‌داد- خشونت فزون‌تر از جانب ارتش شاه، شاید یک کودتای نظامی علیه شاه و غیره- زمان‌بندی و چه بسا ماهیت انقلاب را به گونه‌ای که دانستنش دشوار است تحت‌الشعاع قرار می‌داد. در حقیقت دقیقا زمانی که ایالات متحده در پاییز ۱۹۷۸ پشت شاه را خالی کرد، جنبش نیرو گرفت. من اعتقاد دارم که این گشایش سیستم جهانی، این کاهش حمایت یک قدرت اصلی جهانی برای رژیم، در میان عوامل متعددی قرار می‌گیرند که رژیم را سست و مخالفان انقلابی را قدرتمند کرد.

شما از ائتلاف طبقات اجتماعی علیه حکومت در جنبش انقلابی ایران سخن به میان آورده‌اید. ممکن است توضیح مختصری پیرامون طبقات درگیر در جنبش انقلابی ایران در سال ۱۹۷۹ بگویید و اینکه هر کدام از این طبقات تا چه اندازه در ساقط کردن شاه سهیم بودند؟
من استدلال می‌کنم که انقلاب از ائتلاف گسترده چند طبقه‌ای ساخته شده بود. مرکب از کارگران شهری (اعتصاب‌کنندگان نفت)، طبقه حرفه‌ای سکولار و مذهبی اساتید، نویسندگان، هنرمندان و علما، طبقه متوسط شهری که از تورم صدمه دیده بودند و ایران دموکراتیک‌تری می‌خواستند، و فرودستان شهری تا حدی، بدون اینکه تظاهراتشان به آن گستردگی باشد. همه در سرنگونی شاه با اهمیت بودند، و گردهم آمدنشان در موضع اپوزیسیون کلید موفقیت انقلاب بود. پس از آن علما و برشی از نخبگان شهری و روستایی به قدرت رسیدند و کارگران، فرودستان شهری و روستایی، و طبقه متوسط تنها تا حد محدودی منتفع شدند. ایران پس از انقلاب بخشی از اقتصاد سرمایه‌داری جهان باقی ماند، از این رو جای شگفتی نیست که طبقاتی که در بالا گفته شد بیش از همه سود کردند. نمی‌خواهم بگویم که بسیاری از ایرانیان از انقلاب منتفع نشدند، اما بخش زیادی از آنچه می‌توانست به دست آید از میان رفت، جنگ با عراق همزمان با تهدید تحکیم قدرت حاکمان و نخبگان، پتانسیل رشد اقتصادی و توزیع اقتصادی را تضعیف کرد.
جنبش انقلابی ایران دارای یک رهبر فرهمند بود که تقریبا مورد تایید تمامی نیروهای اجتماعی و سیاسی در داخل و خارج از کشور بود. آیا جنبشی که در سال ۱۹۷۸ به پا شد، این امکان را داشت تا بدون برخورداری از چنین رهبری راه ساقط کردن دیکتاتور را ادامه دهد. همانند اتفاقاتی که همین سال گذشته در مصر یا تونس رخ داد؟
غیرممکن است بدانیم جنبش بدون رهبری نمادین و سیاسی آیت‌الله خمینی و سازماندهی علما که وی در ایران نمایندگی می‌کرد، به موفقیت می‌رسید. چیزی که می‌توانیم بگوییم این است که بدون مخالفت آیت‌الله خمینی، یا مثلا اگر شریعتی زنده مانده بود، اوضاع متفاوت می‌شد. بله، قطعا. نقش کلیدی توسط آیت‌الله خمینی ایفا شد و خواسته‌های متعددش که شاه و نفوذ آمریکا هر دو باید بروند برای موفقیت انقلاب واجب بود.

یکی از موضوعات مورد مناقشه میان شما و برخی دیگر از جامعه‌شناسان همچون تدا اسکاچپل در خصوص جنبش‌های انقلابی به این گزاره خانم اسکاچپل بر می‌گردد که می‌گوید «انقلاب‌ها ساخته نمی‌شوند، بلکه می‌آیند.» به نظر می‌آید شما دست کم در مورد انقلاب ایران مخالفت خود را با این ایده نشان داده‌اید. علت چیست؟
اسکاچپل خودش تصدیق کرده که انقلاب ایران تا اندازه‌ای «ساخته» شد، زمانی که اوایل دهه هشتاد آن را تحلیل کرد. اختلاف من با وی در مورد ایران زیاد نیست، اما من احساس می‌کنم همه انقلاب‌ها در تاریخ بشر توسط کنش‌های مردم «ساخته» شده‌اند، درست به اندازه نقش عوامل ساختاری بدون فاعلی که وی در تئوری انقلاب خود مورد تاکید قرار می‌دهد. به دیگر بیان، او مورد ایران را یک «خلاف قاعده» می‌بیند و من آنچه پیرامون دلایل انقلاب ایران یاد گرفتم را محور قرار دادم تا به تمام انقلاب‌های جهان سوم نزدیک شوم.

یکی دیگر از موضوعات مورد اختلاف پیرامون انقلاب ایران، در خصوص نقش طبقه کارگر در پیروزی آن است. در حالی که بسیاری از نظر‌ها بر این استوار است که انقلاب بدون حضور کارگران پیروز نمی‌شد، اما برخی جامعه‌شناسان ایرانی همچون احمد اشرف می‌گویند اولا کارگران پس از مرحله سوم انقلاب - یعنی پس از کشتار ۱۷ شهریور - وارد اعتراضات شدند و از آن مرحله تا پیروزی انقلاب نیز بخش بزرگی از آن‌ها به مبارزه بی‌تفاوت ماندند. آن‌هایی که حرکتی هم کردند تنها در چارچوب مبارزات صنفی- اقتصادی درجا زده و به عرصه مبارزه سیاسی قدم نگذاردند. تحلیل شما از نقش این طبقه در انقلاب ایران چیست؟
ساده‌لوحانه است اگر انکار کنیم اعتصابات بخش نفت در به زیر کشیدن شاه ضروری بوده است. چیزی که درست است اینکه صنعت نفت تنها درصد اندکی از کارگران ایرانی را شامل می‌شد. از سوی دیگر، کارگران در بخش‌های دیگر در اعتصاب‌ها ایفای نقش کردند، و در بزرگترین تظاهرات‌ها هزاران کارگر شرکت داشتند.

به نظر می‌آید در سال‌های منتهی به ۱۹۷۸، هیچ متخصص، استاد دانشگاه، مقام رسمی یا سیاستمدار غربی فروپاشی حکومت شاه را پیش‌بینی نکرده بود. یا مثلا در خاطرات و مصاحبه‌های هیچ کدام از مخالفان داخلی شاه و انقلابی‌های آینده نشانه‌ای از امکان بروز انقلابی سهمگین علیه محمدرضا شاه پهلوی به چشم نمی‌خورد. آیت‌الله خمینی هم از ۲۵ سال پیش از آن یک اپوزیسیون واقعی بود اما تا پیش از آن فرصت نیافته بود تمام جنبش اجتماعی را زیر چتر خود گیرد. چه اتفاقی افتاد که جامعه ناگهان نشان داد که تحمل رژیم شاه دیگر برایش ممکن نیست؟
شمار انقلاب‌هایی که در تاریخ جهان توسط پژوهشگران یا دیگران پیش بینی شده‌اند، اندک است. ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. پژوهشگران تنها دربارهٔ چرایی وقوع انقلاب‌ها پس از پیروزی آن‌ها توضیح می‌دهند. این مساله برای من حیرت‌آور نیست چرا که انقلاب‌ها نیازمند گردهم آمدن تعدادی از عوامل مختلف است که به ندرت در‌‌ همان جامعه و در‌‌ همان دوره کنار هم قرار می‌گیرند. سال ۱۹۹۷ در مقاله‌ای در فصلنامه «جهان سوم»، «حدسیاتی» را درباره آیندهٔ احتمالی انقلاب‌ها در صد سالهٔ پیش رو مطرح ساختم و با موفقیت سرنگونی دولت مکزیک در طی انتخابات و سقوط موبوتو دیکتاتور زئیر را شناسایی کردم. من همچنین اینطور استدلال کردم که ایران و کوبا ثبات خواهند داشت که اینگونه هم بود. اما فکر نمی‌کنم که ما در واقع بتوانیم جنبش‌های اجتماعی و یا هر رویداد دیگری که نیازمند کنش مردم باشد را پیش‌بینی کنیم، چنینرویدادهایی از قاعده‌هایی ثابت پیروی نمی‌کنند و یا حداقل مردم قابلیت ایجاد طیف گسترده‌تری از برآمد‌ها را نسبت به پیش‌بینی تئوری‌های ما دارا هستند.

در سال ۱۹۸۵ نیکلای ریژکف، نخست‌وزیر شوروی در دوره گورباچف به شدت نسبت به وضعیت اخلاقی جامعه اعلام خطر کرده بود: «ما از هم می‌دزدیدیم، رشوه می‌دادیم و رشوه می‌گرفتیم، در تلویزیون، در روزنامه‌ها و در تریبون‌ها دروغ می‌گفتیم و در دروغ‌هایمان تلو تلو می‌خوردیم... به همدیگر مدال افتخار می‌دادیم و خوشحال می‌شدیم. و همه این‌ها از پایین به بالا، و از بالا به پایین انجام می‌شد، از مردم به حکومت و از حکومت به مردم.» این وضعیت در ایران سال ۱۹۷۸ هم وجود داشت؟ آیا اعضای جامعه احساس می‌کردند دولت طوری حکومت کرده است که آن‌ها به یک زوال اخلاقی برسند و از این موضوع دچار خشم انقلابی شد؟
این کاملاً واضح است که فساد قابل توجهی در همهٔ سطوح دولت و اقتصاد وجود داشته است. همان‌گونه که در همهٔ دیکتاتوری‌ها وجود دارد. خشم اخلاقی ائتلاف گسترده‌ای که انقلاب را ایجاد کرد به نظر من تا اندازهٔ زیادی ناشی از تاثیرات همین فساد‌ها بود، یعنی نابرابری آشکاری که در ۲۵ سال سلطنت شاه در ایران رشد یافته بود. مردم اقلیت آسوده‌ای را می‌دیدند که شرایط و فرصت‌های زندگی خود را بهبود می‌بخشند، در حالی که وضع زندگی اکثریت گسترده‌ای در سطوح مختلف زندگی از جمله مسکن، تغذیه، مراقبت‌های پزشکی، آموزش و بیشتر مقیاس‌های کیفیت زندگی انسانی و اجتماعی و همینطور بهزیستی بد‌تر می‌شد.

نهاد‌های لیبرال دموکراتیک چقدر در تبلور جنبش اجتماعی ایران موثر بودند؟ جامعه‌شناسان در غرب چقدر فکر می‌کردند که جنبش اجتماعی ایران در ‌‌نهایت به سوی یک دموکراسی مورد اعتماد پیش رود؟
من به جای دیگران نمی‌توانم صحبت کنم، اما نگاه من دربارهٔ تاریخ بلندمدت ایران این است که از منظر تاریخی جنبش‌های پر قدرت اجتماعی - حداقل از جنبش تنباکو در سال‌های ۱۸۹۰- برای مشارکت بیشتر سیاسی و برابری اقتصادی ثبت شده است. انقلاب مشروطه در سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۱، جنبش‌های کردستان و آذربایجان در سال‌های ۴۶-۱۹۴۵، ملی شدن صنعت نفت در دورهٔ مصدق، انقلاب ۷۹-۱۹۷۸، جنبش‌های دانشجویان، طبقهٔ متوسط و طبقهٔ کارگری با هدف‌های مشابه سال ۱۹۷۸ و جنبش اخیر از جمله‌ این جنبش‌ها هستند. معتقدم ایران به دموکراسیِ مبتنی بر مشارکت دست خواهد یافت و روزی نابرابری اقتصادی کمتری خواهد داشت. این پیش‌بینی من از تاریخ انقلاب‌های ایران است.

کتاب‌شناسی آثار فوران:
-مقاومت شکننده- دگرگونی اجتماعی در ایران از سال ۱۵۰۰ تا انقلاب
- قرن انقلاب، جنبش‌های اجتماعی در ایران
- آینده انقلاب‌ها، دوباره اندیشیدن به تغییرات رادیکال در عصر جهانی شدن
- فرضیه‌ای کردن انقلاب
- انقلاب در ساختن جهان مدرن، هویت‌های اجتماعی، جهانی‌سازی و مدرنیته

دکتر فوران در یکی از آخرین کتاب‌های خود «در دست گرفتن قدرت، خاستگاه انقلاب‌ها در جهان سوم» تئوری جدیدی از دلایل انقلاب‌ها بر اساس موارد متعددی از آمریکای لاتین تا خاورمیانه از سال ۱۹۱۰ تا سال ۲۰۰۵ ارائه داد. این کتاب جایزه انجمن جامعه‌شناسی پاسفیک (the Pacific Sociological Association) را دریافت کرد. وی این روز‌ها بر روی کتاب جدیدش «کسب قدرت یا (باز) سازی قدرت: جنبش‌ها برای تغییرات رادیکال اجتماعی و عدالت جهانی» کار می‌کند.