جمهوری‌خواهی | احزاب| آزادی بیان|اقتصاد سیاسی|مزدبگیران| پیکار برابری| دانشگاه| بین‌الملل| حقوق بشر| سياست جنبش سبز

سوریه؛ فروپاشی یک ساختار

جمعه ۲۹ مهر ۹۰ - ۳ نظر

شهر دمشق، پایتخت کشور سوریه را اولین پایتخت دنیا می‌نامند، شهری که محققان آثار باستانی قدمت آن را ۸ تا ۱۰ هزار سال قبل از میلاد مسیح عنوان می‌کنند(۱)، و آن را اولین سکونت‌گاه انسان می‌داندد. امروز در همین شهر و در دیگر شهرهای کشور سوریه تحولاتی در حال وقوع است که بنیان‌های قدرت حزب بعث سوریه و شخص اسد را هدف قرار داده‌اند. اعتراض‌های که اکنون هشت‌ماه(۲) از آغازشان می‌گذرد و همچنان در شهرهای بزرگ سوریه ادامه دارند و هدف خود را سرنگونی نظام فعلی عنوان می‌کنند. اعتراض‌های مردم سوریه در شهرهای حلب-دمشق-حمص-درعا و ادلب تا کنون بیش از ۲۹۰۰ کشته برجای گذاشته‌است. بیشتر کشته شده‌ها در خیابان و توسط نیروهای نظامی و ارتش سوریه جان باخته‌اند و تعدادی نیز در زندان‌های نظام بعث جان خویش را از دست داده‌اند.

یک حقیقت، دو روایت
خانم ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در ماه گذشته اعلام کرد: شمار کشته‌ها در سوریه به ۲۶۰۰ نفر رسیده است(۳). اما این کشتارها نه تنها توسط نظام فعلی سوریه متوقف نشده بلکه در کمتر از یک‌ماه ۳۰۰ نفر دیگر از شهروندان سوریه در اعتراض‌های خیابانی کشته شده‌اند.
در این میان نیز اخبار دیگری از زندان‌های سوریه و شکنجه شده‌ها منتشر شده، مانند گزارش سازمان عفو بین‌الملل: براساس گزارش‌های دریافتی دست کم ۸۸ تن از جمله ۱۰ نوجوان جان خود را در زندان از دست داده‌اند(۴). بررسی‌ها نشان می‌دهد این زندانیان با وسایلی چون شلاق مورد ضرب و شتم قرار گرفته و در مواردی بر بدن آن‌ها آثار سوختگی و ضربات چاقو به چشم می‌خورد(۵). ناگفته نماند که نظام حاکم به سوریه این اخبار را مانند خبرگزاری‌های رسمی خودمان جعلی و عاری از حقیقت دانسته و هدف از انتشار آنها را تحریک مردم برشمرده‌است. بثینه شعبان، مشاور رئیس جمهوری سوریه در اولین مصاحبه‌های خویش با رسانه‌ها گفت که در جریان اعتراض‌ها ۷۰۰ تن از افراد پلیس و ارتش و ۷۰۰ تن از شهروندان شورشی سوریه کشته شدند. البته معلوم نیست چرا تعداد کشته شده‌ها را ۷۰۰ تن اعلام کرده و همچنین از هر دو گروه موافق و مخالف به یک اندازه جان‌باخته وجود دارد!؟
خواندن چنین خبرهایی، هر کنشگر اجتماعی را یاد اعتراض‌های مردم ایران بعد از انتخابات ریاست جمهوری می‌اندازد، چرا که مسولان دولتی جمهوری اسلامی تعداد کشته شدگان را از هر دو گروه مخالف و موافق مساوی اعلام می‌کردند و یا اینکه شمار کشته شدگان دولتی را بیشتر عنوان می‌نمودند!
شخص بشار اسد و همچنین مشاور پرنفوذ وی و رسانه‌های وابسته به ساختار قدرت در سوریه از طرفی بحث اصلاحات را به میان می‌کشند و مدعی می‌شوند که حق مخالفان نظام را در اعتراض به وضع موجود محترم می‌شمارند و از سویی دیگر و تا همین زمان تمام معترضان خیابانی و دیگر منتقدان را شورشی می‌خوانند. شورشی‌هایی که به گفته آنها نظم موجود را برهم می‌زنند، نظامیان را ترور می‌کنند و از عربستان سعودی و آمریکا دستور می‌گیرند تا ناآرامی‌ها را دامن بزنند و با چنین اعمالی خواهان آن هستند تا تصویر سیاهی از نظام سوریه و مردم آن به جهانیان نشان دهند(۶).

الگوی مشترک دروغ
سخنان مقامات سوریه، همخوانی غیر قابل باوری با رسانه‌های داخلی و همسویی حیرت‌انگیزی با گفتار حاکمین کشورمان دارد. گویی تنظیم کنندگان خبر در خبرگزاری رسمی سوریه همزمان همکار خبرگزاری فارس و یا ایرنا هستند و بالعکس! به خبری که از طرف خبرگزاری فارس در روزهای اول آغاز اعتراضات منتشر شد توجه کنید: "پس از حمله یک گروه مسلح ناشناس در شهر درعا سوریه به مردم و کشتار یک کادر پزشکی، رسانه‌های غربی هر روز آمار جدیدی از کشته‌ها اعلام و تلاش می‌کنند مردم این کشور را به اغتشاش تحریک کنند". همین خبرگزاری در فردای این روز این خبر را بر صفحه خود گذاشت: "یک مقام سوریه فاش کرد تا کنون بیش از یک میلیون پیام کوتاه از خارج سوریه که منبع آن اسراییل شناسایی شده‌، به مردم سوریه ارسال شده است"(۷). داستان غریب آنجاست که دولت ایران در این صف‌بندی بی‌چون و چرا پشت سر بشار اسد حتی از ادعاهای خود درباره دین بر حق شیعه دوازده امامی با تمام حقانیت و برتر بودنش دست می‌کشد و تمام توان خود را به سمت و سوی حفظ نظام سوریه و علوی‌ها می‌برد. می دانیم که دین حاکمان کشور سوریه علوی است(۸)، علویان را یکی از مطرودین ادیان برآمده از اسلام می‌شناسند، آنچنان که برخی از عالمان اسلامی چنین گرایشی را در اسلام مرتد دانسته اند.
بشار اسد و همراهان او، مانند دوستان خود در نظام سیاسی ایران همت خاصی دارند تا نشان دهند اکثر مردم غیر قابل اطمینان هستند و فریب "دشمن" را می‌خورند و در هر بحرانی نقش دشمنان خارجی را بلند مرتبه می‌دانند. آنچنان که بشار اسد در اولین سخنرانی ۵ دقیقه‌ای خود در پارلمان سوریه که بعد از بروز اعترا‌ض‌های خیابانی ایراد می‌شد هفت مرتبه از کلمه "توطئه" استفاده کرد. همچنین در همان سخنرانی و دیگر گفتگو‌های منتشر شده تاکید وی بر چند عامل است، یکی جدا کردن "مردم" از "شورشی"ها، دوم وجود توطئه و سوم خارجی بودن منشاء ناآرامی‌ها(۹). دقیقاً همان عواملی که از زبان سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان در تمام سخنرانی‌هایش در مورد حوادث سوریه شنیده می‌شود. او نیز این وقایع را "توطئه دشمنان" خوانده و از مردم سوریه و نه شورشی‌ها خواسته به حفظ نظم کمک کنند(۱۰).

اصلاحاتی در کار نیست و نخواهد بود
چنین واکنش‌هایی از سوی دولت سوریه شخص بشار اسد، حاکمان تهران و حزب‌الله لبنان نشان از آن دارد که وضع فعلی سوریه نیاز به هیچ اصلاحی نداشته و آنچه به وقوع پیوسته فقط کار دشمنان و کسانی است که فریب دشمن را خورده و یا خواهند خورد؛ در این میان مشخص نیست بشار اسد صدای کدام اعتراض‌ها را شنیده و کدام اعتراض‌ها را وابسته به دشمنان تلقی نکرده است که پی در پی خبر از اصلاحات زود‌هنگام می‌دهد، اصلاحاتی که نه تنها شروع نشده بلکه با فرمان‌های صادرشده دیگر در زمان حال تضاد دارد، فرمان‌هایی چون آتش گشودن بر روی مردم و معترضان، ضرب و شتم اساتید دانشگاه، ربودن حقوقدانان و وکلای مردم، حمله به خانه‌های مردم و استقرار تانک‌ها و نیروهای نظامی در خیابان های اصلی شهر درعا و حمص و... چنین اعمالی با وعده اصلاحات ناهمگون هست و نه تنها برای مردم سوریه قابل باور نیست بلکه برای هر فعال سیاسی نشان از ضعف ساختاری در نهادهای قدرت سوریه می دهد، نهادهایی که با تمام دستگاه طویل بروکراسی به یک شخص وابسته هستند و آن شخص کسی نیست جز بشار اسد.
بحران‌های امروز سوریه نه از امروز که از روزی آغاز شد که بعثی‌ها سخن هر معترضی را در نطفه خفه کردند و پاسخگوی هیچ‌کدام از نظرات منتقد نبودند و نیستند، دیر یا زود بهار عربی به کشور سوریه هم می‌رسد؛ وقتی در سال ۱۹۶۳ کودتای حزب بعث به رهبری حافظ اسد به قدرت رسید، همزمان حالت فوق‌العاده اعلام شد و تا امروز ادامه داشته است، وضعیتی که در آن می‌توان اکثر آزادی های سیاسی و اجتماعی را فقط به دلیل بحرانی بودن فضای حاکم به کشور نادیده گرفت و اجازه رشد و نمو نداد. در چنین فضای امنیتی، می‌توان حق سخن گفتن را از منتقدان ستاند، روزنامه‌نگاران را به دلیل اتهام نوشتن مقاله‌های ضد نظام به زندان افکند،اساتید دانشگاه را به دلیل درس دادن تئوری‌های غربی از کار برکنار کرد، حق تجمع‌های قانونی را از کلیه کارگران و دانشجویان سلب نمود.
بدون شک بستن هر کدام از این دریچه‌های اعتراض و خفه کردن آنها در زمان بروز چنین اعتراض‌هایی فقط زمان را مقداری به عقب سوق می‌دهد و دیر و یا زود این اعتراض‌ها با صدای رساتر و خشن‌تر به گوش حاکمان خواهد رسید؛ همان اعتراض‌هایی که در طی چند دهه در سوریه شنیده نشده و یا در بهترین حالت نادیده انگاشته شده، امروز با صدای بلند و مشخص از شهرهای بزرگ سوریه به گوش بشار اسد و نظامش می‌رسد، اینکه اسد و متحدان منطقه‌ای‌اش خواهان وضع موجود و ادامه حیات سیاسی بعثی‌ها در سوریه باشند این کشمکش را میان مردم سوریه و بشار اسد بیشتر می‌کند به بیانی دیگر خون‌های بیشتری روی زمین ریخته می‌شود، چرا که ساختار قدرت در سوریه بیشتر از هر زمان دیگری مشروعیت خود را از دست داده و بنیان‌های قدرت در آن به سمت فروپاشی به پیش می‌رود؛ چنین فروپاشی و جلوگیری از آن نه تنها در دستان ناتوان شده اسد نیست که حتی حمایت‌های بی‌دریغ تهران هم نمی‌تواند راهی به سوی بهتر شدن اوضاع فعلی باز کند.

------------------------------------------
۱- ویکی پدیا
۲- سایت خبری آفتاب‌نیوز
۳- خبرگزاری فرانسه - ۳۰/۶/۹۰
۴- رادیو فردا - ۱۰/۶/۹۰
۵- رادیو فردا - ۱۰/۶/۹۰
۶- سایت دیپلماسی ایرانی
۷- خبرگزاری فارس ۴/۱/۹۰ و ۵/۱/۹۰
۸- ژئوپلتیک شیعه - فرانسوا توال
۹- خبرگزاری فرانسه
۱۰- سایت خبری العالم و رویداد نیوز