جمهوری‌خواهی | احزاب| آزادی بیان|اقتصاد سیاسی|مزدبگیران| پیکار برابری| دانشگاه| بین‌الملل| حقوق بشر| سياست جنبش سبز

جای خالی احمدی‌نژاد

یکشنبه ۲۹ خرداد ۹۰ - ۴ نظر

اردلان وزیری

حمایت‌ بی‌چون و چرای احمدی‌نژاد از حلقه نزدیکانش باعث شده که نه فقط اصولگرایانی که تا دیروز حامی او بودند، بلکه آن سپاهیانی نیز که برای خاطر او به سرکوب جنبش سبز پرداختند و همچنین روحانیونی که برای ماندن وی بر اریکه قدرت بدترین فحش‌ها و ناسزاها را نصیب بیش از نیمی از جمعیت رإی دهندگان کردند امروز آشکار و پنهان از رفتن وی سخن بگویند. با اینهمه به نظر می‌رسد که این حامیان سابق در اتخاذ سیاستی که به بیرون شدن احمدی‌نژاد از صحنه سیاسی کشور بینجامد توافق ندارند.

سپاه عجول‌ترین گروه برای حذف احمدی‌نژاد است. در همین ماه خرداد بود که حجت‌الاسلام مجتبی ذوالنور جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه رسما اعلام کرد که "جدا کردن جریان انحرافی از احمدی‌نژاد سخت است". چند روزی پس از این اعلام موضع صریح بود که امام جمعه کاشان از جلسه‌ای خبر داد که در آن ولی‌فقیه سران سپاه را به خویشتنداری در مقابله با احمدی‌نژاد و پیشه کردن صبر برای حذف وی دعوت کرده بود. تعجیل سپاه قابل فهم است. حذف تدریجی احمدی‌نژاد به معنی سپردن سردمداری این حذف به سیاسیون خواهد بود. و این بدان معناست که یکبار دیگر آن بدنه‌ای از نظام که بیشترین هزینه را برای رویارویی با "دشمن" پرداخته است مجبور به ایفای نقش درجه دوم خواهد بود. سپاه یکبار پس از پایان جنگ با عراق این وضعیت را تجربه کرده‌است و نمی‌خواهد بار دیگر در این مقام ظاهر شود. این واقعیت که آن جنگ، جنگی واقعی و میهنی بود و این یکی جنگ دروغین با دشمنی فرضی و جنگی که یک گروه آن را برای منافع خویش تدارک دیده‌است گویا تغییری در رویه و اندیشه غالب در میان این سپاهیان نمی‌دهد و فقط سهم‌خواهی آنان را تشدید و بی‌صبری‌شان را مضاعف می‌کند.
تعلل ولی‌فقیه نیز قابل فهم است. حذف یکباره احمدی‌نژاد از صحنه، خلاء جدی‌ای را در قدرت سیاسی ایجاد خواهد کرد. خلایی که ولی‌فقیه ترجیح می‌دهد ابتکار عمل برای پر کردن آن را خود در اختیار داشته باشد. هر تغییر سریعی، حتی اگر به حضور قدر قدرت جنبش سبز در میدان نیز نینجامد، ابتکار عمل در صحنه سیاسی را به اصولگرایانی چون لاریجانی و باهنر و توکلی خواهد سپرد. افرادی که بعید نیست برای مدت کوتاهی هم که شده بخواهند در پیمانی مکتوب یا نانوشته با برخی از اصلاح‌طلبان، به نیروی سیاسی فرادست در صحنه تبدیل شوند.
حذف سریع احمدی‌نژاد از صحنه بدون تدارک مقدمات لازم نگرانی دیگری نیز می‌تواند برای آیت‌الله خامنه‌ای به‌همراه داشته باشد و آن خروج بخشی از روحانیون، شخصیت‌های سیاسی و حتی بخشی از سپاه علیه وی است که پشتیبانی بی‌قید و شرط او از احمدی‌نژاد را بر وی خرده خواهند گرفت. تاکید مستمر ائمه جمعه و جماعات در مقایسه رابطه بنی‌صدر با آیت‌الله خمینی با وضعیت فعلی و همچنین تأکید شخص ولی‌فقیه در سخنرانی اخیرش مبنی بر اینکه "امام اشتباهات خویش را می‌پذیرفت" همه و همه از همین نگرانی حکایت می‌کند. یعنی نگرانی از سلب مشروعیت از ولی فقیه به دلیل اشتباه فاحش در پشتیبانی از گروهی که نه برای روحانیون ارزشی قائل است و نه به قانون وقعی می‌گذارد. همه به خوبی می‌دانند که پشتیبانی شش ساله رهبر از احمدی‌نژاد، کنار گذاشتن نزدیک‌ترین و قدیمی‌ترین یاران سیاسی به دلیل پشتیبانی از رئیس دولت، صحه گذاشتن بر نتیجه انتخابات پیش از اعلام نتایج از طرف شورای تگهبان، با پشتیبانی زودگذر خمینی از بنی‌صدر آن هم در شرایطی که کشور درگیر جنگی گسترده بود قابل مقایسه نیست.
مؤتلفه و سایر گروه‌ها و افرادی که همچنان تحت پرچم اصولگرایی فعالیت می‌کنند هم عجولند و هم نگران. عجله آنها برای آن است که می‌دانند فعلا تنها جایگزین سیاسی احمدی‌نژاد هستند. امری که معلوم نیست تا کی دوام بیاورد. اما آنها که نیمی از سرمایه سیاسی خویش را در دفاع از احمدی‌نژاد از کف داده‌اند و نیم دیگر آن را نیز در سرسپردگی کامل به احکام حکومتی (اعم از شفاهی و کتبی) هزینه کرده‌اند نیک می‌داننند که بدون یک حداقل بازسازی این سرمایه سیاسی امکانی جدی برای جایگزینی احمدی‌نژاد ندارند. برای این بازسازی اصولگرایان مخالف دولت بر سر دوراهی‌ای قرار گرفته‌اند و آشکارا از اخذ هرگونه تصمیمی ناتوان هستند. راه اول رویارویی جدی با دولت در صحن مجلس است و راه دوم تکیه بر ولی‌فقیهی که او نیز هنوز تصمیم روشنی درباره گروهی که هر روز مستقیم و غیرمستقیم از فرامینش سرپیچی می‌کند نگرفته است.
غیبت دوازده روزه احمدی‌نژاد، مجلس را به ناگاه غره کرد. تمامی نمایندگانی که تا دیروز حتی جرأت گذاشتن امضای خود در پای تقاضای استیضاح این یا آن وزیر را هم نداشتند بناگاه به سخنرانان غرایی علیه دولت تبدیل شدند. مجلس در فاصله یک هفته سبز شد. بازگشت احمدی‌نژاد به خیابان پاستور و جلسه‌ای با ولی فقیه که باهنر گزارش آن را به جامعه اسلامی مهندسین داد کافی بود تا مجلس دوباره کم و بیش رویه سابق را بازیابد. طبق گزارش باهنر، جمع حاضر در آن جلسه "احساس کردند" که رهبری با رفتن سریع احمدی‌نژاد موافق نیست (نقل به مضمون). اینک اصولگرایان نمی‌دانند آیا باید مستقلا به پرچمدار مبارزه با احمدی‌نژاد تبدیل شوند و از این طریق اعتبار سیاسی‌شان را بازسازی کنند. یا اینکه به احکام حکومتی تکیه کنند و آرایی که در انتخابات پیشین به نفع احمدی‌نژاد به صندوق‌های رأی ریخته شد را به نام خویش سند بزنند.
بن بست سیاسی کنونی کشور از همین ناتوانی گروه‌هایی که هم اکنون ردای اپوزیسیون دولت را بر دوش می‌کشند در هماهنگ کردن خویش برای اتخاذ تصمیم ناشی می‌شود. ناتوانی‌ای که بدون شک بخشی از آن را وحشت از تحرکات غیرقابل پیش‌بینی جنبش سبز در صورت بیرون رفتن احمدی‌نژاد تشکیل می‌دهد. اما آنچه به نظر می‌رسد در تمامی این مباحثات درونی اعم از بحث در درون اصولگرایان مخالف دولت و بحث میان سپاه و ولی‌فقیه و مجلس به عنوان پیش‌فرضی مسلم گرفته شده‌ قائل نبودن به کمترین ابتکار عمل برای احمدی‌نژاد و یارانش در این بازی است. یعنی همان اشتباهی که شش سال مدام است که همگی‌شان تکرار می‌کنند و حاصل آن جز تنگ‌شدن جای و جایگاه‌شان در سیاست کشور نبوده است. به راستی جای احمدی‌نژاد در تحلیل کسانی که می‌خواهند جای خالی وی را پر کنند خالی است.