جمهوری‌خواهی | احزاب| آزادی بیان|اقتصاد سیاسی|مزدبگیران| پیکار برابری| دانشگاه| بین‌الملل| حقوق بشر| سياست جنبش سبز

از تمامیت ارضی ایران بد دفاع نکنیم

سه شنبه ۶ اردیبهشت ۹۰ - ۸ نظر

مهرداد خاموش

ناآرامی‌های هفته اخیر در خوزستان و تعداد بالای کشته و زخمی نه فقط دل هر ایرانی‌ای را به درد می‌آورد که نفس‌ها را نیز در سینه حبس می‌کند. احساس اینکه فاجعه‌ای در راه است. در عین حال شتاب برای موضع‌گیری در مورد این وقایع ناگهانی می‌تواند حداقل به اندازه خود این وقایع نگران کننده باشد. در این نوشته به نقد یکی از این ارزیابی‌های شتابزده خواهم پرداخت. نکته آنکه این ارزیابی‌ توسط کسی نگاشته شده است که همچون خودِ من هم به تمامیت ارضی کشور دلبسته‌است و هم به حقوق بشر پایبند.

ماجرا از این قرار است که پس از ناآرامی‌های اخیر شبکه العربیه مصاحبه‌ای را با دختری که او مدعی بود اهوازی است و همانند تروریست‌های القاعده چهره خود را پوشانده و پرچم بعثی را به دیوار آویخته بود پخش کرد که از سرکوب بسیار گسترده مردم عرب در روز خشم خبر می داد. و همین امر کافی بود تا آقای نجات بهرامی در نوشته‌ای با عنوان "تمامیت ارضی یا حقوق بشر؟" ناآرامی‌های خوزستان را صراحتا "تجزیه طلبی" خطاب کند. این تمام جستجو و پژوهشی بوده‌است که نویسنده مقاله برای سر در آوردن از ماهیت، چرایی و خاستگاه درگیری‌های اخیر در خوزستان انجام داده‌است و به لطف آن، رهنمودها و داوری‌های بسیار سختی را که در ادامه نوشته به بخشی از آنها خواهم پرداخت ارائه داده‌است.
ما در جامعه ای به سر می‌بریم که هیچکس به درستی نمی تواند ادعا کند صد سال تاریخ معاصر، بافت شهری و عشیره ای آن را به چه ترکیبی در آورده است. در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که استبداد سیاسی باعث شده و می شود که مطالبات معمول زندگی همه شهروندان ناشناخته و بی‌پاسخ‌ بماند. آیا در یک‌چنین جامعه‌ای می‌توان هر کس را که به خیابان آمد و اعتراض کرد، فقط به صِرف اینکه عده‌ای داخلی و خارجی می‌خواهند از آب گل‌آلود بهانه‌ای برای سرکوب بیشتر بگیرند، تجزیه‌طلب خواند و شتابزده وارد بازی‌ای به این حساسیت شد؟
من ادعای شناخت بیشتر از نویسنده مذکور در مورد این وقایع ندارم. اما یک چیز را می‌دانم و آن اینکه قبل از نوشتن و داوری کردن باید شناخت خیلی بیشتری در مورد هر واقعه‌ای داشته باشم. برای روشن کردن حرفم به یک نمونه از آنچه شناخت از وقایع می‌نامم اشاره می‌کنم:
تابستان ۸۸ تنها برای ایران گرمای خونباری نداشت، فرسنگ‌ها دور از تهران، در کنج شمال غربی سرزمین چین، ایالت "سین جی یانگ" (ترکستان شرقی) زمینی برای کشتار ایغورها شد. با هم بخشی از سفرنامه‌ای را که یک استاد دانشگاه -تورج اتابکی- از این وقایع منتشر کرد بخوانیم: "ارتباط تلفنی با جهان خارج یکسره قطع شد. پاره ای از محلات شهرهای بزرگ چون ارومچی و کاشغر بیشتر به هیات پادگان‌های نظامی درآمدند. در گذرگاه‌های پر رفت و آمد شهر، روزنامه‌های دیواری عکس ده‌ها اویغور را نشان می‌دادند که دولت زنده یا مرده‌شان را می خواست. در کاشغر اتوموبیل‌های مراکز امنیتی با نصب بلندگوهایی بر سقف در مراکز پر جمعیت شهر در تردد بودند که از کشف و سرکوب توطئه‌ای بزرگ خبر می دادند که از بیرون مرزهای کشور هدایت شده بود آن هم با هدف لطمه زدن به تمامیت ارضی و یگانگی ملی جمهوری خلق چین."
تورج اتابکی تاریخ درس می‌دهد ، او استاد "تاریخ اجتماعی خاورمیانه و آسیای مرکزی" در دانشگاه تاریخ آمستردام است. با اینهمه او برای نظر دادن و داوری کردن به این دانش نیز اکتفا نکرده و فقط پس از حضور در محل و مشاهده عینی دست به این داوری‌ها زده‌است. چین از وضعیت آزادی بیان مطلوبی برخوردار نیست و چرخ آزادی بیان در آن اقلیم به کندی می‌چرخد. یک روشنفکر که می‌خواهد از اوضاع و احوال ترکستان سر درآورد ، یا روزنامه نگاری که در پی سر نخی برای یافتن چرایی خون‌پاشی معترضان است راه‌های چندانی برای ارضای کنجکاوی خود نخواهد داشت. چین، هلند نیست تا اگر فیلمسازی به قتل رسید، بشود به رودخانه جریان آزاد اطلاعات تن زد تا ژورنالیستی به عنوان مثال از ژوهانسبورگ همانقدر به عمق ماجرا نزدیک شود که هم قطار او در آمستردام به آن پای گذاشته است.
چین، اما چین است. سرزمین معماها، اوضاع پکن قدری بهتر است، اما استان‌های هفتاد و دو ملتی چون سین‌جی‌یانگ با سانسور شدیدی خبری مواجه هستند. آن‌ها که از سرکوب مسلمانان ایغور یکه خورده بودند، و قصد داشتند ته و توی له شدن معترضان را در آوردند چاره جز این ندیدند که شال و کلاه کنند و به سفری دور و دراز پای گذارند. خستگی بر تن هموار کنند تا قفلی از دروازه حقیقت بگشایند. برمه نیز چنین است ، شهریور ۸۶ زمانی که راهبان به دستور شورای نظامی آن کشور در کف خیابان رنگ ردایشان از زعفران به سرخی گرایید، هیچ روایت درستی برای بازگویی نداشت مگر از جانب آنانی که پای در میانمار گذاشتند.
باری همیشه اینگونه مقالات می‌تواند کلاس درس بزرگی باشد. به‌ویژه این روزها، روزهایی که جنوب سرزمین ما، سرزمین نخل‌های سوزان، ناآرام بوده‌است. خوزستان دیار ناشناخته‌ای است. وقایع اتفاقیه در آن را می‌توان با خواندن تاریخ به خاطر آورد، اما جامعه‌شناسی آن همیشه مورد غفلت بوده‌است. خوزستان تنها نیست. بسیاری از استان‌های مرزی ما مردمانی ناشناخته دارند. چه کسی‌است که قبول کند مردمان این سرزمین‌ها فقط برای جدا شدن از کشور به خیابان می‌آیند یا اعتراض می‌کنند. آیا واقعا ما باور داریم که هیچ دلیل دیگری برای اعتراض در اقصی نقاط کشور ما وجود ندارد؟
نویسنده هیچ اطلاعاتی به ما نمی‌دهد که این گروه‌های تجزیه‌طلب چه مرامی دارند، به کدام بخش جغرافیایی اهواز وابسته‌اند، مذهب آن‌ها چیست، عربستان سعودی چگونه کمک‌های خود را به دست آن‌ها می‌رساند ، محبوبیت آنها در طبقه فرودست شهری است یا طبقه متوسط و یا هیچ کدام. متوسط درآمد در اهواز چقدر است، چه میزان بیکاری وجود دارد و چه تعدادی کارگاه و کارخانه در یکسال گذشته در آنجا تأسیس یا تعطیل شده‌اند. عشیره‌های معترض در اهواز کدام‌ها هستند. اصلا چرا معترض هستند. آیا علاقه‌مند به پیوستن به کشورهای عربی هستند؟ ده‌ها سوال از این دست که هیچ‌کدام مجال مطرح شدن نیافتند. چرا؟ به یک دلیل ساده و آن اینکه نویسنده مقاله "حقوق بشر یا تمامیت ارضی" خود هیچ اطلاعی در این مورد ندارد. هیچ کس ندارد. خانم عبادی هم که بر حسب وظیفه این خشونت‌ها را نکوهیده، ندارد. برای آنکه نمی شود کسی بداند در آن خطه چه می گذرد، مگر آن که شال و کلاه کند، به فرودگاه، راه آهن یا ترمینال برود. هزینه مالی کند و رنج سفر کشد تا برسد به اهواز. قبل از آن کمی زبان عربی بیاموزد یا رفیقی عرب زبان همراهش شود. در مورد اقتصاد و معیشت مردم آن مطالعه کرده‌باشد. در هرم اهواز قدم بردارد و کوچه به کوچه قدم زند. پرس و جو کند، شهر را نفس بکشد. مردمانش را. همان کار که تورج اتابکی در ترکستان شرقی کرد. او همزمان که تاریخ آن دیار را برای مخاطب می‌نویسد، از بافت شهر و باورهای شهری و دغدغه‌های اجتماعی نیز می‌گوید.
مباحث قومی در ایران احتیاج به شناخت تک‌تک موارد آن دارد. مشکل بتوان دو مورد مشابه پیدا کرد. این تعدد و تکثر را نمی‌توان با جملات کلی که حتی در همین کلیت‌شان نیز آنقدر تکرار شده‌اند که دیگر جذابیت هم ندارند بازتاب داد. جملاتی از این دست که " همانگونه که ملی گرایی افراطی و نفی زبان و فرهنگ و رسومات متفاوتی که در گوشه و کنار ایران وجود دارد، کاری ناشایست و توهین‌آمیز و عامل مهمی در جدایی‌طلبی به حساب می‌آید، به همان نسبت میدان دادن به تجزیه‌طلبانی که هیچ ابایی از جنگ داخلی و مسلحانه ندارند، عملی خلاف مصالح ملی و خیانت آمیز محسوب می‌شود". چرا جذابیت ندارد؟ اولا به این دلیل که برای من درکش دشوار است که چنین جمله‌ای چه کمکی به خواننده می‌کند تا فهمی حداقلی از اوضاع خوزستان و دلایل درگیری و چرایی آن دریابد. و دوم به این دلیل که آن روی سکه این کلی‌گویی‌ها خیلی سریع به همان گفتاری می‌انجامد که محمدرضاشاه به مخالفان سیاسی‌اش گفت و زمامداران نظام فعلی نیز بارها تکرار کردند و نویسنده مطلب مذکور نیز در مجادله دو صفحه‌ای خود به آن می‌رسد: "‌اگر کسی و یا گروهی خود را صراحتا ایرانی نمی‌داند، آزاد است که این کشور را ترک کند و به جایی برود که آن را وطن خود می‌داند." و اضافه کند " اما پذیرفته نیست که بگوید شهر محل سکونتم را هم با خودم به آن کشور تحویل می دهم."
هیچ از خود پرسیده‌ایم که چرا اینهمه خبرنگار در سال کشته می‌شوند؟ چرا زحمت رفتن و دیدن و حضور داشتن را به جان می‌خرند؟ در سالی که گذشت ۱۱۰ روزنامه‌نگار و خبرنگار به هنگام انجام وظیفه‌شان کشته شدند. می‌شود کریستین پاودا، فیلمساز ۵۳ ساله فرانسوی را به‌خاطر بیاوریم زمانی مستند شانزده ماهه خود پیرامون قتل، فقر و جنایت در خیابان های سان‌سالوادور - پایتخت ال سالوادور- را تکمیل می‌کرد و خود قربانی همان گانگسترهایی شد که از آنان فیلم می‌ساخت و بر اثر یک انفجار در خودرو‌اش جانش را از دست داد. او برای ساختن این مستند، کیلومترها از سرزمین مادری‌اش دور شده بود تا واژه "تهور" را معنا کند.
می‌توان به ناتالیا استرمیروا فعال حقوق بشر اشاره کرد. زنی که برای افشاگری به هنگام جنگ دوم چچن و روسیه بی‌وقفه در آمد و شد برای جمع آوری اسناد و مدارک شکنجه و بی‌رحمی و خشونت در گروزنی بود. او نیز عاقبت در ۵۱ سالگی از پای در آمد. یک روز ساعت هشت صبح در گروزنی از خانه اش ربوده شد و چند ساعت بعد جسدش را پیدا کردند. فعال حقوق بشری که نشریه اکونومیست پس از شهادتش نام "بانوی گل سرخ" بر او نهاد.
جالب اینکه نویسنده یادداشت مذکور خود خانم عبادی را نصیحت می‌کند که "فعالان حقوق بشر لازم است که نگرش انتزاعی و آرمانگرایانه و بدون مصداق خود را اصلاح کرده و اندکی سیاست‌ورزانه و عمیق به مسائل نگاه کنند." حرفی درست و نصیحتی بجا. امروز همه شاهدیم که گفتار حقوق بشر چقدر نابرابر به‌کار گرفته می‌شود و تا چه حد در زمره عوامل سیاست‌ورزی بین‌المللی است. عاملی که تا جا افتادن کامل هنوز راه زیادی در پیش دارد. و تا آن روز، این آگاهی‌رسانی کامل و دانش‌محور ماست که می‌تواند به اِعمال هر چه بهتر آن یاری رساند.
اما زمانی که ما سیاسیون، حقوق بشری‌ها را به نگاه عمیق به مسائل دعوت می‌کنیم، خود باید صد چندان این وظیفه را برای خود قائل باشیم. نه اینکه خود بدون شناخت از تنش‌های محلی، از فشار و سرکوب و سلب آزادی‌ها، از چگونگی زندگی مردمان‌مان و از ده‌ها و صدها واقعیت دیگر فقط به صرف گزارش تلویزیون‌هایی که یکبار هم بی‌طرفی‌شان را اثبات نکرده‌اند و خوب واقفیم که چگونه مردم را به جان یکدیگر می‌اندازند عجولانه دست به قلم ببریم. می‌توان اگر دغدغه خوزستان در میان است سفری به آنجا ترتیب دهیم. یا اگر نمی‌توانیم ، می‌توانیم سکوت کنیم درباره چیزی که چیز زیادی از آن نمی‌دانیم. بهتر از آن است که در دام گفتارهایی بیفتیم که برای سرکوب هر خواسته‌ای روی وطن‌پرستی ما حساب می‌کنند و هر حرکتی را تجزیه‌طلبانه می‌خوانند و سرکرده هر تظاهراتی را یک کشور خارجی معرفی می‌کنند. سکوت کنیم بهتر از آن است با تجزیه‌طلب خواندن هر حرکتی آب به آسیاب کسانی بریزیم که دقیقا در صدد اثبات قدر قدرتی نیروهای تجزیه‌طلب هستند. سکوت کنیم بهتر از آن است که مردمانی را که شاید برای حقوق شهروندی و دموکراسی در ایران مبارزه می‌کنند به دامان تجزیه‌طلبان سوق دهیم.
بیایید از حقوق بشر، از حقوق شهروندی و از تمامیت ارضی وطن‌مان بد دفاع نکنیم.