جمهوری‌خواهی | احزاب| آزادی بیان|اقتصاد سیاسی|مزدبگیران| پیکار برابری| دانشگاه| بین‌الملل| حقوق بشر| سياست جنبش سبز

بررسی مشکل زبان مادری و راه‌حل‌های موجود *

یکشنبه ۲۲ فروردین ۸۹ - ۶ نظر

آزاده مهرانفر
در سال‌های گذشته و با افزایش سطح آگاهی جهانی، حل مشکل زبان مادری و حق گفتگو به زبان مادری نیز از مهم‌ترین موضوع های مورد بحث بین گروه‌های حقوق بشری بوده و کشمکش‌های زیادی را در مجامع بین المللی ایجاد کرده‌است. با توجه به اینکه در ایران نیز این مشکل وجود دارد، در این نوشته یک بررسی کوتاه از مشکل و همچنین راه حل‌های موجود انجام می‌گیرد.

نخست باید حق گفتگو به زبان مادری را به گونه‌ای دقیق تر و ریزتر بررسی کرد. این حق را می‌توان به ۳ سطح تقسیم کرد.
۱- حق گفتگو به زبان مادری در جامعه و مکان‌های عمومی: این نخستین و پایه‌ای‌ترین حق میباشد که در برخی از کشورها نادیده گرفته می‌شود. برای نمونه می‌توان ترکیه را گفت که در ان کشور تنها اجازه گفتگو به زبان ترکی استانبولی وجود دارد و گفتگو به زبان‌های دیگر قوم‌ها مانند کردها، ارمنی‌ها، و آذری ها ممنوع می‌باشد (در یک دهه گذشته این وضعیت کمی بهتر شده است). خوشبختانه در ایران این مشکل وجود ندارد.
۲- حق یادگیری خواندن و نوشتن به زبان مادری: این حق دومین سطح از حقوق میباشد که سطح نخست را در بر می‌گیرد. بر این پایه هر قومی باید توانایی یادگیری نحوه خواندن و نوشتن به زبان خود را داشته باشد. در ایران تنها در سطح دانشگاه‌ها و برخی از آموزشگاه‌های خصوصی می‌شود زبان های آذری، کردی، بلوچی، لری و غیره را یاد گرفت. در حالی که حکومت باید در سطح همه آموزشگاه‌های دولتی و در زمان کودکی امکان یادگیری نحوه خواندن و نوشتن هر زبان را فراهم کند. باید اشاره کرد که امکان یادگیری زبان عربی در آموزشگاه‌ها به عرب های جنوب ایران بستگی ندارد و به خاطر نوع حکومت که شیعی و اسلامی است، همه مردم باید با آموزش اجباری عربی را یاد بگیرند.
۳- حق آموزش به زبان مادری: این حق را می‌توان بالاترین سطح و کاملترین سطح از برآورده کردن حقوق دانست که همه سطح های دیگر را دربر می‌گیرد. برای نمونه می‌توان به برخی کشورهای اروپایی مانند سوئیس و بلژیک اشاره کرد که در آنها چند زبان رسمی وجود دارد.
راه حل های موجود:
در ادامه راه حل‌هایی را که در کشورهای گوناگون دنیا به کار برده می‌شود را بررسی می‌کنیم. باید توجه داشت که زبان رسمی برای برقراری ارتباط بین قوم های گوناگون یک کشور و حفظ یکپارچگی ملت مورد نیاز می‌باشد. برای این مشکل ۳ گونه راه حل اصلی وجود دارد که تقسیم بندی آنها بر پایه نوع زبان و موقعیت و شرایط کشور مورد نظر می‌باشد:
الف) کشورهای اروپایی و آمریکایی که دارای چند زبان (معمولا دو یا سه زبان اصلی) هستند و این زبان‌ها جز زبان‌های مهم دنیا (از نظر تجاری و علمی) هستند (مانند سوئیس یا بلژیک).
برای نمونه در سوئیس چهار زبان رسمی وجود دارد (۱). در این کشور همه باید غیر از زبان مادری دست کم یک یا دو زبان دیگر کشور رو (به صورت پیشرفته) یاد بگیرند. با توجه به اینکه این زبان‌ها (به ویژه فرانسه، آلمانی و ایتالیایی) جز زبان‌های مهم (از نظر تجاری و علمی) در اروپا و دنیا هستند و با در نظر گرفتن درهم تنیدگی جامعه، کودکان به سرعت این زبان‌ها را یاد می‌گیرند.
ب) کشورهای آفریقایی:
در کشورهای آفریقایی مانند کامرون، نیجریه و غیره معمولا زبان فرانسه، انگلیسی و یا هلندی زبان رسمی می‌باشد و باقی زبان ها در منطقه خود به کار برده می‌شوند و در آموزشگاه‌ها هم خواندن و نوشتن به اون زبان ها آموزش داده می‌شود.
پ) کشورهای آسیایی:
در کشورهای آسیایی مانند هندوستان زبان رسمی بر پایه بیشترین گوینده انتخاب می‌شود. برای نمونه در هندوستان که حدود ۴۱% مردم هندی زبان هستند (۲) زبان رسمی هندی است و در کنار آن نیز زبان انگلیسی برای کارهای تجاری و در دانشگاه‌ها به کار برده میشود. البته در این کشور بسیاری از زبان‌های دیگر هم گفتگو می‌شود که به صورت منطقه‌ای می‌باشند.

بررسی راه حل ها برای ایران:
حال ما در ایران باید یکی از سه راه حل بالا (یا ترکیبی از آنها) را به کار ببریم که بتوانیم عدالت رو برقرار کنیم و همچنین کشور رو به سوی دوستی و عشق بیشتر پیش ببریم. به همین خاطر همه راه حل‌های ممکن را برای شرایط ایران بررسی می‌کنیم.
۱- در صورتی که بخواهیم مانند کشورهای اروپایی باشیم که باید دو زبان یا بیشتر را به کودکان یاد داد. یعنی برای نمونه یک کودک کرد باید غیر از زبان کردی (مادری)، دو زبان دیگر را از بین زبان های فارسی، لری، آذری، بلوچی، تالشی، تاتی، عربی، ترکمانی و غیره انتخاب کند و یاد بگیرد. یادگیری باید به صورت پیشرفته باشد به طوری‌که توانایی گفتگو کردن به آن زبان ها را ایجاد کند. (زبان انگلیسی هم که باید یاد گرفته شود.)
۲- گزینه کشورهای آفریقایی که به خاطر فرهنگ، زبان و اخلاق قوم های ایرانی پذیرفتنی نیست (نظر نویسنده).
۳- در حالت سوم که بر پایه تجربه بیشتر کشورهای آسیایی (مثل هندوستان، چین، یا غیره) می‌باشد، با توجه به اینکه بیشتر مردم ایران (۶۵%) فارسی زبان هستند (۳)، زبان فارسی به عنوان زبان رسمی انتخاب می‌شود (آموزش رسمی در همه کشور) و در هر منطقه نیز زبان‌های هر قوم در کنار زبان فارسی آموزش داده خواهد شد.
راه حل‌های گفته شده را باید به گفتگو گذاشت و بر پایه روش‌های علمی به نتیجه فراگیر و پذیرفتنی برای همه قوم‌ها رسید.
با در نظر گرفتن امکانات کشور و گوناگونی زبانی که در ایران هست، به نظر میرسد که بهترین گزینه همان راه حل سوم می‌باشد (نظر شخصی نویسنده). نخست اینکه یک بار اضافی را بر دوش دانش آموزان برای یادگیری زبان‌های دیگر نمی‌گذارد، دوم نیاز به سرمایه‌گذاری گسترده ندارد و به راحتی و با بهره‌گیری از آموزگاران هر منطقه شدنی است و در پایان اینکه همزمان با نگهداری از ارزش‌های زبانی و فرهنگی همه قوم ها، برقراری ارتباط بین مردم را راحت‌تر می‌کند.
باید درک کرد که فرهنگ‌ها، زبان‌ها و حتی گویش‌ها در ایران مانند گل‌های زیبا و خوشبوی یک باغ زیبا و سرزنده هستند و نگهداری از هر کدام از آنها وظیفه هر ایرانی است.

* این مقاله توسط نویسنده برای سایت جمهوری‌خواهی ارسال شده‌است.

پی نوشت:
(۱) http://www.all-about-switzerland.info/
(۲) http://en.wikipedia.org/wiki/Hindi
(۳) http://en.wikipedia.org/wiki/Iran